પ્રહલાદ અને હિરણ્યકશિપુ – અધ્યાય 4: પ્રહલાદની અટલ ભક્તિ

પ્રહલાદની અટૂટ ભક્તિ

ગયા અધ્યાયમાં આપણે જોયું કે કેવી રીતે દેવર્ષિ નારદે રાણી કયાધુને નારાયણની મહિમાથી પરિચિત કરાવ્યા, જેના પરિણામે તેમના ગર્ભમાં ઉછરી રહેલું બાળક, પ્રહલાદ, જન્મથી જ વિષ્ણુ ભક્તિથી ઓતપ્રોત થઈ ગયું. હવે સમય આવી ગયો હતો તે શિશુના આ સંસારમાં આવવાનો, અને તે ભક્તિના પ્રસ્ફુટનનો જે આગળ જઈને એક અદ્ભુત ઉદાહરણ બનવાની હતી.

પ્રહલાદનો જન્મ અને બાલકાળ

શુભ ઘડી આવી અને કયાધુએ એક તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ્યો. તેનું મુખ કમળ સમાન ખીલેલું હતું અને તેની આંખોમાં એક અદ્ભુત શાંતિ અને પ્રેમ ઝળકી રહ્યો હતો. સંપૂર્ણ અસુર લોકમાં હર્ષની લહેર દોડી ગઈ. હિરણ્યકશિપુ, પોતાના પુત્રના જન્મથી અત્યંત પ્રસન્ન થયા, જોકે તેમને એ આભાસ પણ ન હતો કે આ બાળક તેમના અસુર-સામ્રાજ્યનો પાયો હચમચાવી દેશે. શિશુ પ્રહલાદ દિવસે દિવસે વધવા લાગ્યા. તેમનું શરીર સ્વર્ણ સમાન દમકતું હતું અને તેમની વાણીમાં અમૃત ઘોળાયેલું હતું. તેઓ સદા શાંત અને પ્રસન્ન રહેતા હતા, માનો કોઈ દિવ્ય આનંદમાં લીન હોય. માતા કયાધુ તેમને ભગવાન વિષ્ણુની કથાઓ સંભળાવતી, જેને તેઓ મોટી શ્રદ્ધાથી સાંભળતા અને તેમના નન્હા હૃદયમાં ભક્તિનું બીજ વધુ ઊંડું થતું જતું હતું.

“હે નારાયણ, હે વિષ્ણુ,” પ્રહલાદ અવારનવાર પોતાની માતાના આંચલમાં છુપાયેલા ધીરેથી ગણગણતા હતા. કયાધુ હસતી અને પોતાના પુત્રને વધુ સ્નેહથી પોતાના હૃદયથી લગાવી લેતી. “મારો પ્યારો પ્રહલાદ, તમારી વાણીમાં જ નારાયણનો વાસ છે,” તે કહેતી, પોતાના પુત્રના ભવિષ્ય વિશે અનિશ્ચિતતાઓથી ભરેલી.

ગુરુકુળમાં નારાયણનો જાપ

જ્યારે પ્રહલાદ થોડા મોટા થયા, તો તેમને શુક્રાચાર્યના પુત્રો, શંડ અને અમર્કના ગુરુકુળમાં શિક્ષા માટે મોકલવામાં આવ્યા. હિરણ્યકશિપુ ઇચ્છતા હતા કે તેમનો પુત્ર નીતિશાસ્ત્ર, શસ્ત્ર વિદ્યા અને અસુરોના નિયમોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે, જેથી તે ભવિષ્યમાં અસુર સામ્રાજ્યનો ઉત્તરાધિકારી બની શકે. ગુરુકુળમાં અન્ય બાળકો સાથે પ્રહલાદ પણ શિક્ષા ગ્રહણ કરવા લાગ્યા, પરંતુ તેમનું મન સાંસારિક જ્ઞાનમાં નહોતું લાગતું. તેમને તો દરેક પળ ભગવાન વિષ્ણુનું ધ્યાન રહેતું હતું. તેઓ પોતાના ગુરુઓ દ્વારા શીખવવામાં આવેલી વાતોને સાંભળતા જરૂર હતા, પરંતુ તેમનું મન નારાયણના નામમાં જ રમ્યા કરતું હતું.

એક દિવસ, શંડે પ્રહલાદને પૂછ્યું, “પ્રહલાદ, તેં આજે શું શીખ્યું?” પ્રહલાદે ઉત્તર આપ્યો, “ગુરુજી, મેં શીખ્યું કે નારાયણ જ સત્ય છે, તે જ જગતના પાલનહાર છે અને તે જ બધું છે.” શંડ અને અમર્ક આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. તેમણે પ્રહલાદને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે તેઓ અસુર કુળના રાજકુમાર છે અને તેમને નારાયણની નહીં, પરંતુ અસુરોની આરાધના કરવી જોઈએ. પરંતુ પ્રહલાદ પર તેમની વાતોનો કોઈ પ્રભાવ ન પડ્યો. વિષ્ણુની કૃપા તેમના પર બની રહી હતી. તેમના હૃદયમાં નારાયણનો પ્રેમ એટલો ઊંડો હતો કે તેને કોઈ પણ સાંસારિક બંધન તોડી શકતું ન હતું. ભગવાન વિષ્ણુ સ્વયં પ્રહલાદની રક્ષા કરી રહ્યા હતા, તેમને દરેક વિપત્તિથી બચાવી રહ્યા હતા અને તેમને પોતાની ભક્તિના માર્ગ પર અગ્રેસર કરી રહ્યા હતા. તેમની ભક્તિ એક એવા દીપકની જેમ જલી રહી હતી, જેને બુઝાવવાનો પ્રયાસ કરવા પર તે વધુ પ્રજ્વલિત થઈ ઊઠતો હતો.

દરેક જગ્યાએ નારાયણ

પ્રહલાદ ગુરુકુળમાં રમતા, ખાતા-પીતા, ઊઠતા-બેસતા દરેક સમયે નારાયણનું નામ જપતા રહેતા હતા. તેમના સાથી બાળકો પણ તેમની ભક્તિથી પ્રભાવિત થવા લાગ્યા હતા. ધીરે ધીરે, ગુરુકુળમાં પણ ‘નારાયણ’ નામની ગૂંજ સંભળાઈ દેવા લાગી હતી. જ્યારે હિરણ્યકશિપુને આ વાત ખબર પડી તો તેમનો ક્રોધ ચરમ સીમા પર પહોંચી ગયો. તેઓ પોતાના પુત્રની આ ભક્તિને કોઈ પણ કિંમતે રોકવા માંગતા હતા. તેમણે પ્રહલાદને પોતાની પાસે બોલાવ્યા અને તેને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ પ્રહલાદ પોતાની ભક્તિ પર અડગ રહ્યા. આ જોઈને હિરણ્યકશિપુનો ક્રોધ વધુ વધી ગયો, અને તેમણે પ્રહલાદને મારવાનો નિશ્ચય કરી લીધો.

પ્રહલાદનો નારાયણ પ્રેમ હિરણ્યકશિપુના અહંકાર માટે એક પડકાર બની ગયો હતો. તે એ સ્વીકાર કરવા તૈયાર ન હતો કે તેનો પુત્ર કોઈ અન્ય શક્તિ આગળ નતમસ્તક થાય. હિરણ્યકશિપુના ક્રોધની અગ્નિ હવે વધુ ભડકવાની હતી, જેના પરિણામ ભયંકર થવાના હતા. આગામી અધ્યાયમાં આપણે જોઈશું કે હિરણ્યકશિપુ પોતાના પુત્રને વિષ્ણુ ભક્તિથી દૂર કરવા માટે શું શું ઉપાય કરે છે અને પ્રહલાદ પોતાની અટૂટ ભક્તિના બળ પર કેવી રીતે દરેક પરીક્ષામાં સફળ થાય છે.