નૃસિંહ અવતાર કથા – અધ્યાય 2: પ્રહલાદની ભક્તિ

પ્રહલાદની ભક્તિ

ગયા અધ્યાયમાં આપણે શક્તિશાળી હિરણ્યકશિપુના ઉદય અને પોતાની અમરતાની શોધ વિશે જાણ્યું. તેની તપસ્યા અને બ્રહ્માજી પાસેથી મળેલા વરદાને તેને અજેય બનાવી દીધો હતો. પરંતુ ભાગ્યની વિડંબના જુઓ, એ જ હિરણ્યકશિપુના પુત્ર, પ્રહલાદની ભક્તિથી એક નવી વાર્તાનો આરંભ થઈ રહ્યો હતો.

ગર્ભમાં ભક્તિનું બીજ

રાણી કયાદુ, હિરણ્યકશિપુની પત્ની, દેવરાજ ઇન્દ્ર દ્વારા હરણ કરાયા પછી દેવર્ષિ નારદના આશ્રમમાં શરણ લીધેલી હતી. નારદ મુનિના ઉપદેશો અને ભગવાન વિષ્ણુના નામ જાપથી કયાદુનું મન શાંત થઈ ગયું હતું. તેમના ગર્ભમાં ઉછરી રહેલો શિશુ પ્રહલાદ, માતાના માધ્યમથી જ ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિથી જોડાઈ ગયો હતો. તે હજી જન્મ્યો પણ નહોતો, અને તેના હૃદયમાં વિષ્ણુ પ્રેમનો અંકુર ફૂટી ચૂક્યો હતો. નારદ મુનિએ ભવિષ્યવાણી કરી હતી કે આ બાળક વિષ્ણુનો પરમ ભક્ત હશે અને ધર્મની રક્ષા કરશે.

કયાદુ મનમાં જ વિચારતી, "કેવો અદ્ભુત બાળક છે મારો! જન્મ પહેલાં જ ભગવાન વિષ્ણુના પ્રેમમાં ડૂબેલો. હિરણ્યકશિપુને આ જાણીને કેવું લાગશે? વિષ્ણુ પ્રત્યે પ્રેમ, જેના વિનાશ માટે મારા પતિએ આટલી તપસ્યા કરી છે, મારા પુત્રમાં કેવી રીતે પ્રસ્ફુટિત થઈ ગયો?"

પ્રહલાદનું બાળપણ અને વિષ્ણુ ભક્તિ

પ્રહલાદ જેમ જેમ મોટો થયો, તેની વિષ્ણુ ભક્તિ વધુ પ્રબળ થતી ગઈ. તે અન્ય બાળકો સાથે રમવાને બદલે, ભગવાન વિષ્ણુના ધ્યાનમાં ખોવાયેલો રહેતો. પાઠશાળામાં પણ તેનું મન વિદ્યાધ્યયનમાં નહોતું લાગતું, તે પોતાના ગુરુ શુક્રાચાર્યના પુત્રો શંદ અને અમર્કને પણ વિષ્ણુ ભક્તિના ઉપદેશ આપતો રહેતો. બાળકો તેને પાગલ સમજતા, પણ પ્રહલાદને તેની કોઈ ચિંતા નહોતી. તેને તો બસ વિષ્ણુ નામનો જાપ કરવો, વિષ્ણુની લીલાઓનું સ્મરણ કરવું, અને વિષ્ણુના ચરણોમાં પોતાનું જીવન સમર્પિત કરી દેવું જ સારું લાગતું હતું. તેની આંખો હંમેશાં ભીની રહેતી, જાણે પ્રેમના સાગરથી આંસુ વહી રહ્યા હોય.

દરેક ક્ષણ, દરેક શ્વાસમાં પ્રહલાદને વિષ્ણુનું જ ધ્યાન રહેતું. તેનું રોમ-રોમ "ॐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" મંત્રનો જાપ કરતું. તેને લાગતું જાણે સ્વયં વિષ્ણુ તેના હૃદયમાં બિરાજમાન છે અને તેને નિર્દેશિત કરી રહ્યા છે. તેની ભક્તિમાં એક અદ્ભુત શક્તિ હતી, જેણે પાઠશાળાના અન્ય બાળકોને પણ પ્રભાવિત કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.

હિરણ્યકશિપુનો ક્રોધ

જ્યારે હિરણ્યકશિપુને ખબર પડી કે તેનો પુત્ર પ્રહલાદ વિષ્ણુની ભક્તિમાં લીન રહે છે, તો તે ક્રોધથી ભરાઈ ગયો. તેણે પ્રહલાદને બોલાવીને ધમકાવ્યો, "મૂર્ખ બાળક! તું કોનું નામ જપી રહ્યો છે? શું તને ખબર નથી કે વિષ્ણુ જ મારા શત્રુ છે? તું મારા પુત્ર થઈને મારા શત્રુની પૂજા કરે છે? હું તને આજ્ઞા આપું છું કે તું હમણાંથી જ વિષ્ણુનું નામ લેવાનું છોડી દે, નહીંતર મારાથી ખરાબ કોઈ નહીં હોય."

પ્રહલાદે ડરતા-ડરતા, પણ દૃઢતાથી ઉત્તર આપ્યો, "પિતાજી, વિષ્ણુ તો બધાના સ્વામી છે, તેઓ જ બ્રહ્માંડના રક્ષક છે. તેમનામાં શત્રુતાનો ભાવ નથી. હું તેમને કેવી રીતે ત્યાગી શકું? તેઓ તો મારા હૃદયમાં વસેલા છે." હિરણ્યકશિપુનો ક્રોધ વધુ વધી ગયો. તેણે કહ્યું, "મને બતાવો તમારો વિષ્ણુ ક્યાં છે! શું તે આ થાંભલામાં છે?" તેણે એક થાંભલા તરફ ઈશારો કર્યો. પ્રહલાદે શાંત ભાવથી કહ્યું, "હા પિતાજી, તેઓ દરેક જગ્યાએ છે." અહીંથી હિરણ્યકશિપુના ક્રોધ અને પ્રહલાદની પરીક્ષાની એક નવી વાર્તા શરૂ થાય છે, જે આવનારા અધ્યાયમાં સામે આવશે.