દેવી ભાગવત પુરાણ – અધ્યાય 4: શુમ્ભ-નિશુમ્ભનું શાસન

શુમ્ભ-નિશુમ્ભનું શાસન

મહિષાસુરના અંત સાથે દેવતાઓએ ચેનનો શ્વાસ લીધો હતો, પરંતુ આ શાંતિ ક્ષણભંગુર હતી. સૃષ્ટિના ચક્રમાં સુખ અને દુઃખ, જય અને પરાજય, વારાફરતી આવે છે. હજુ દેવતાઓનો વિજયોલ્લાસ શાંત પણ થયો ન હતો કે એક નવા સંકટના વાદળો ઘેરાવા લાગ્યા, એક એવું સંકટ જે મહિષાસુર કરતાં પણ વધુ ભયાનક હતું.

અસુર ભાઈઓનો ઉદય

હિમાલયની દુર્ગમ ગુફાઓમાં, ઘોર તપસ્યામાં લીન બે અસુર ભાઈઓ પોતાની શક્તિ વધારવામાં વ્યસ્ત હતા. તેમનું નામ હતું શુમ્ભ અને નિશુમ્ભ. તેઓ બંને ક્રૂર અને શક્તિશાળી હતા, તેમની આંખોમાં બ્રહ્માંડને જીતવાની ભૂખ હતી. તેમના શરીર વજ્ર સમાન કઠોર હતા, અને તેમની ગર્જનાથી પર્વતો પણ ધ્રુજી ઉઠતા હતા. તેમની આરાધનાથી વાતાવરણમાં એક ભયાનક ઊર્જાનો સંચાર થઈ રહ્યો હતો, જાણે પ્રકૃતિ પણ કોઈ વિનાશકારી ઘટનાની આશંકાથી ભયભીત થઈ રહી હોય.

"નિશુમ્ભ, મારી તપસ્યા સફળ થઈ રહી છે. જલદી જ અમે દેવતાઓને પરાજિત કરી સ્વર્ગ પર પોતાનો અધિકાર સ્થાપિત કરીશું," શુમ્ભે પોતાના ભાઈને કહ્યું. નિશુમ્ભે પોતાની મોટી-મોટી આંખોથી શુમ્ભ તરફ જોયું અને ઉત્તર આપ્યો, "ભાઈ, મને પૂર્ણ વિશ્વાસ છે કે અમે ત્રણેય લોક પર પોતાનું આધિપત્ય સ્થાપિત કરીશું. દેવતાઓએ પોતાની દાસતા સ્વીકારવી પડશે, નહીંતર તેમનો વિનાશ નિશ્ચિત છે." તેમના હૃદયમાં દેવતાઓ પ્રત્યે દ્વેષની અગ્નિ પ્રજ્વલિત થઈ રહી હતી, અને તે દ્વેષની જ્વાળામાં તેઓ સંપૂર્ણ બ્રહ્માંડને ભસ્મ કરવા માટે તત્પર હતા.

દેવતાઓ પર અત્યાચાર

બ્રહ્માજી પાસેથી અદ્વિતીય વરદાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી, શુમ્ભ અને નિશુમ્ભનો આતંક ત્રણેય લોકમાં છવાઈ ગયો. તેમણે સ્વર્ગ પર આક્રમણ કર્યું, ઇન્દ્રને સિંહાસન પરથી ભગાડી દીધા, અને વરુણ, કુબેર, યમ, અગ્નિ, વાયુ વગેરે તમામ દેવતાઓને પોતાના ચરણોમાં ઝૂકવા માટે મજબૂર કરી દીધા. દેવતાઓની શક્તિ ક્ષીણ થઈ ગઈ, તેઓ નિરાશ્રિત થઈ આમ-તેમ ભટકવા લાગ્યા. યજ્ઞોનું અનુષ્ઠાન બંધ થઈ ગયું, વેદમંત્રોનું ઉચ્ચારણ થંભી ગયું, અને સંપૂર્ણ સ્વર્ગલોક અસુરોના અત્યાચારથી કણસી ઉઠ્યો. દેવતાઓના આભૂષણો છીનવી લેવાયા, તેમના શસ્ત્રો તેમની પાસેથી છીનવી લેવાયા, અને તેમને દાસની જેમ રહેવા માટે મજબૂર કરી દેવાયા.

દેવતાઓ ભયભીત થઈ આમ-તેમ શરણ શોધી રહ્યા હતા. તેમણે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ પાસે સહાયની ગુહાર લગાવી. અંતે, દેવર્ષિ નારદે તેમને હિમાલય પર્વત પર સ્થિત દેવીના સ્થાન પર જઈ પ્રાર્થના કરવાનો સૂચવ્યો. નારદજીએ કહ્યું, "દેવતાઓ, ફક્ત દેવી જ આ સંકટમાંથી તમને મુક્તિ અપાવી શકે છે. તેઓ આદિ શક્તિ છે, તેઓ જ આ બ્રહ્માંડના રક્ષક છે. તેમના ચરણોમાં શરણ લો, તેઓ અવશ્ય તમારી રક્ષા કરશે." દેવતાઓને નારદજીના વચનોમાં આશાનું કિરણ દેખાયું, અને તેઓ તરત જ હિમાલય તરફ ચાલી પડ્યા.

દેવી પાસે પ્રાર્થના

હિમાલયની બર્ફીલી ચોટીઓની વચ્ચે, દેવતાઓએ દેવીની સ્તુતિ શરૂ કરી દીધી. તેમણે પોતાના હૃદયની ઊંડાઈઓથી મા દુર્ગાનું આહ્વાન કર્યું. તેમની સ્તુતિથી સંપૂર્ણ વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું, અને દેવી પ્રગટ થયા, તે તેજ અને સૌંદર્યનો અદ્ભુત સંગમ હતા. દેવતાઓએ દેવીને શુમ્ભ અને નિશુમ્ભના અત્યાચારો વિશે જણાવ્યું અને તેમની પાસેથી રક્ષા કરવાની પ્રાર્થના કરી. તેમની કરુણ પુકાર સાંભળી દેવીનું હૃદય દ્રવી ગયું. દેવીએ આશ્વાસન આપ્યું, "દેવતાઓ, ધીરજ રાખો. હું તમારી રક્ષા અવશ્ય કરીશ. હું આ અસુરોનો અંત કરવા માટે શીઘ્ર જ અવતાર લઈશ."

દેવીની વાણીમાં અદ્ભુત શક્તિ હતી. દેવતાઓના મનનો ભય દૂર થઈ ગયો અને તેમનામાં નવી ઊર્જાનો સંચાર થયો. દેવીએ કહ્યું, "હું કૌશિકીના રૂપમાં પ્રગટ થઈને આ દુષ્ટોનો નાશ કરીશ." દેવીના મુખમાંથી નીકળેલા આ શબ્દો, એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત હતા, એક એવા અધ્યાયની જેમાં અસુરોનો અંત નિશ્ચિત હતો. દેવીનો સંકલ્પ અટલ હતો, અને દેવતાઓને પૂર્ણ વિશ્વાસ હતો કે હવે તેમનો ઉદ્ધાર અવશ્ય થશે.