સમુદ્ર મંથન કથા – અધ્યાય 8: અમૃત માટે યુદ્ધ

અમૃત માટે યુદ્ધ

પાછલા અધ્યાય, રત્નોનું પ્રકટીકરણ, માં આપણે સમુદ્ર મંથન દરમિયાન ઉત્પન્ન થયેલા અદ્ભુત રત્નોને જોયા. લક્ષ્મીજીનું આગમન, ઉચ્ચૈશ્રવા ઘોડાનું પ્રગટ થવું, અને અંતમાં ધન્વંતરિ વૈદ્યનું અમૃત કળશ સાથે ઉદય થવું – આ બધું દેવતાઓ અને અસુરો માટે એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ હતું. પણ હજી અસલી પડકાર બાકી હતો: તે અમૃતને પ્રાપ્ત કરવું અને તેનું વિતરણ કરવું.

અમૃત કળશ માટે સંઘર્ષ

જેમ જ ધન્વંતરિ અમૃત કળશ સાથે સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યા, તેમ જ દેવતાઓ અને અસુરો વચ્ચે હાહાકાર મચી ગયો. બંને જ અમરત્વ પ્રાપ્ત કરવા માટે વ્યાકુળ હતા. અસુરોએ મોટી ક્રૂરતાથી કળશને છીનવી લેવાનો પ્રયાસ કર્યો. ભયંકર ગર્જનાઓની વચ્ચે, અસુરોએ દેવતાઓ પર આક્રમણ કરી દીધું. આ એક ભીષણ યુદ્ધ હતું, જેમાં દેવ અને દાનવ બંને અમૃત માટે પોતાના પ્રાણોની બાજી લગાવવા માટે તૈયાર હતા. તલવારો ટકરાઈ રહી હતી, ગદાઓ ફરી રહી હતી, અને ચારે તરફ લોહીની નદીઓ વહી રહી હતી. દેવતાઓના ચહેરા પર ચિંતા અને અસુરોના ચહેરા પર લાલચ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી હતી.

ઇન્દ્રએ ક્રોધિત થઈને પોતાનું વજ્ર ઉઠાવ્યું અને દહાડતા કહ્યું, "અસુરો! આ અમૃત દેવતાઓનો અધિકાર છે. તેને છીનવી લેવાનો પ્રયાસ ન કરો, નહીંતર તેનું પરિણામ ખૂબ ખરાબ આવશે!" જવાબમાં, અસુરરાજ બલિએ એક ભયાનક હસી સાથે કહ્યું, "ઇન્દ્ર! તમે ફક્ત વાતો બનાવવાનું જાણો છો. શક્તિ જ બધું છે, અને અમે અસુર તેને બળથી પ્રાપ્ત કરીશું!"

વિષ્ણુનું મોહિની રૂપ

યુદ્ધ વધતું જ જઈ રહ્યું હતું અને આ સ્પષ્ટ થઈ ગયું હતું કે આ રીતે અમૃતનું સમાન વિતરણ શક્ય નથી. દેવતાઓએ ભગવાન વિષ્ણુને પ્રાર્થના કરી. તેઓ જાણતા હતા કે ફક્ત વિષ્ણુ જ આ સમસ્યાનું સમાધાન કરી શકે છે. પોતાની કરુણાથી દ્રવિત થઈને, ભગવાન વિષ્ણુએ એક અદ્ભુત રૂપ ધારણ કર્યું - મોહિનીનું રૂપ. મોહિની, એક અત્યંત સુંદર અને આકર્ષક સ્ત્રી હતી. તેમનું સૌંદર્ય એવું હતું કે જેણે પણ તેમને જોયા, તે મોહિત થઈ ગયા. મોહિનીના પ્રગટ થતા જ યુદ્ધ થંભી ગયું. અસુર અને દેવતા બંને જ તેમની સુંદરતાને જોઈને ચકિત રહી ગયા.

મોહિનીએ મધુર વાણીમાં કહ્યું, "દેવતાઓ અને અસુરો, હું અહીં અમૃતનું સમાન વિતરણ કરવા આવી છું. હું પોતાની નિષ્પક્ષતાથી બંને પક્ષોને અમૃત પીવડાવીશ." ભગવાન વિષ્ણુની લીલા અપરંપાર હતી. મોહિની રૂપમાં, તેમણે અસુરોને પોતાની સુંદરતાના જાળમાં ફસાવી લીધા.

અસુરોનો છળ

મોહિનીએ દેવતાઓ અને અસુરોને અલગ-અલગ પંક્તિઓમાં બેસવાનું કહ્યું. અસુર, મોહિનીની સુંદરતામાં એટલા અંધ થઈ ગયા હતા કે તેમણે વિચાર્યા વિના તેમની વાત માની લીધી. મોહિનીએ પહેલા દેવતાઓને અમૃત પીવડાવવાનું શરૂ કર્યું. રાહુ નામના એક અસુરને શંકા થઈ. તે દેવતાનું રૂપ ધારણ કરીને દેવતાઓની પંક્તિમાં જઈને બેસી ગયો અને અમૃત પીવા લાગ્યો. સૂર્ય અને ચંદ્રમાએ રાહુને ઓળખી લીધો અને તરત જ મોહિનીને સૂચિત કર્યો.

જેમ જ રાહુએ અમૃતનું ટીપું ગળામાં ઉતાર્યું, ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના સુદર્શન ચક્રથી તેનું માથું ધડથી અલગ કરી દીધું. પણ ત્યાં સુધી અમૃત તેના ગળામાં જઈ ચૂક્યું હતું, એટલે તે અમર થઈ ગયો. રાહુનું માથું રાહુના નામથી અને ધડ કેતુના નામથી ઓળખાયું. રાહુ અને કેતુ ત્યારથી સૂર્ય અને ચંદ્રમાના શત્રુ બની ગયા, અને સમય-સમય પર તેમને ગ્રહણ લગાવે છે. આ ઘટનાથી આ સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે અસુરોનો છળ ક્યારેય પણ સફળ નથી થઈ શકતો, અને સત્યની વિજય અવશ્યંભાી છે. હવે જોવાનું એ છે કે આ વિષમતાનો દેવતાઓ પર શું પ્રભાવ પડે છે.