કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ કથા – અધ્યાય 7: યુદ્ધનો નિર્ણાયક વળાંક

યુદ્ધના નિર્ણાયક વળાંક

છેલ્લા પ્રકરણમાં આપણે કુરુક્ષેત્રના ભીષણ યુદ્ધનો આરંભ જોયો. બંને સેનાઓ સામસામે હતી, અને યુદ્ધના શંખનાદથી ત્રણેય લોકમાં ભય વ્યાપી ગયો હતો. હવે આ પ્રકરણ યુદ્ધના નિર્ણાયક વળાંક તરફ લઈ જાય છે, જ્યાં ભીષ્મ પિતામહ શરશૈયા પર સૂઈ જાય છે, દ્રોણાચાર્ય અને કર્ણનો વધ થાય છે, અને પાંડવોને આશાનું કિરણ દેખાય છે.

ગંગાપુત્રની વિદાય

દસ દિવસ સુધી ભીષ્મ પિતામહે કૌરવ સેનાનું નેતૃત્વ કર્યું. તેમની શક્તિ અને પરાક્રમ સામે પાંડવ સેના ત્રાસી રહી હતી. અર્જુન પણ તેમની સામે ધનુષ્ય ઉઠાવવામાં ખચકાઈ રહ્યો હતો, કારણ કે પિતામહ પ્રત્યે તેમનો પ્રેમ અને સન્માન અનંત હતું. યુધિષ્ઠિર, અર્જુનને બોલ્યા, "અર્જુન, શું તું તારા પિતામહ પર વાર નહીં કરે? શું ધર્મરાજનું વચન મિથ્યા થશે?" અર્જુનનું મન વ્યાકુળ હતું, તે પોતાના ધર્મ અને ગુરુ પ્રત્યેના કર્તવ્ય વચ્ચે ફસાયેલો હતો. તેની આંખોમાં આંસુ હતા, પણ કર્તવ્ય સર્વોપરી હતું.

અર્જુને શ્રીકૃષ્ણ તરફ જોયું, જે સારથી બનીને તેના રથને ચલાવી રહ્યા હતા. શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને ગીતાનું જ્ઞાન આપ્યું, તેને કર્મયોગનો માર્ગ બતાવ્યો. "અર્જુન, આ ધર્મયુદ્ધ છે. અહીં સંબંધો મહત્વ નથી રાખતા. તારે તારા કર્તવ્યનું પાલન કરવું પડશે." શ્રીકૃષ્ણના વચનોથી અર્જુનને શક્તિ મળી અને તેણે ભીષ્મ પિતામહ વિરુદ્ધ બાણ ચલાવવાનો નિશ્ચય કર્યો. અર્જુનના બાણોથી ભીષ્મ પિતામહનું શરીર વીંધાઈ ગયું. તેઓ રથમાંથી નીચે પડી ગયા, પરંતુ ધરતીને સ્પર્શતા પહેલા જ અસંખ્ય બાણોએ તેમને એક શરશૈયા પર ટકાવી દીધા.

ગુરુનું બલિદાન

ભીષ્મ પિતામહના શરશૈયા પર સૂઈ ગયા પછી, દ્રોણાચાર્ય કૌરવ સેનાના સેનાપતિ બન્યા. તેમણે પાંડવોને હરાવવા માટે અનેક વ્યૂહ રચ્યા. દ્રોણાચાર્ય એટલા શક્તિશાળી અને કુશળ હતા કે તેમને હરાવવા અશક્ય હતું. શ્રીકૃષ્ણ જાણતા હતા કે દ્રોણાચાર્યને હરાવવા માટે છળનો સહારો લેવો પડશે. તેમણે યુધિષ્ઠિરને અશ્વત્થામાના મૃત્યુનું જૂઠ બોલવા કહ્યું. "યુધિષ્ઠિર, જો દ્રોણાચાર્યને એ વિશ્વાસ થઈ જાય કે અશ્વત્થામા મરી ગયો છે, તો તેઓ શસ્ત્રો ત્યાગી દેશે."

યુધિષ્ઠિર ધર્મરાજ હતા, અને તેમને જૂઠ બોલવું પાપ લાગતું હતું. પરંતુ શ્રીકૃષ્ણે તેમને સમજાવ્યું કે ધર્મની રક્ષા માટે જૂઠ બોલવું અધર્મ નથી. યુધિષ્ઠિરે અનિચ્છાએ કહ્યું, "અશ્વત્થામા હતો નરો વા કુંજરો," જેનો અર્થ હતો અશ્વત્થામા મરી ગયો છે, પણ મને ખબર નથી કે તે મનુષ્ય હતો કે હાથી. દ્રોણાચાર્યે યુધિષ્ઠિરના મુખથી આ સાંભળ્યું, તો તેઓ શોકથી વ્યાકુળ થઈ ગયા. તેમણે પોતાના શસ્ત્રો ત્યાગી દીધા અને ધ્યાનમાં લીન થઈ ગયા. તે જ સમયે, દ્રુપદના પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને દ્રોણાચાર્યનો વધ કરી દીધો. આ એક દુઃખદ અને અન્યાયપૂર્ણ ઘટના હતી. શ્રીકૃષ્ણનું આ કાર્ય ધર્મની રક્ષા માટે હતું, છતાં તેમણે દ્રોણાચાર્યના વધ પછી પશ્ચાતાપ કર્યો અને ગુરુની આત્માને શાંતિ પ્રદાન કરી.

વીર કર્ણનો અંત

દ્રોણાચાર્યના વધ પછી, કર્ણ કૌરવ સેનાના સેનાપતિ બન્યા. કર્ણ એક મહાન યોદ્ધા હતા, અને તેઓ અર્જુનની બરાબર માનવામાં આવતા હતા. કર્ણ અને અર્જુન વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ થયું. બંને પોતાની પૂરી શક્તિથી લડી રહ્યા હતા. કર્ણે પોતાના શક્તિશાળી બાણોથી અર્જુનને ઘાયલ કર્યો, પરંતુ અર્જુનના બાણોએ કર્ણના રથને તોડી નાખ્યો.

યુદ્ધ દરમિયાન, કર્ણના રથનું પૈડું પૃથ્વીમાં ધસી ગયું. કર્ણે અર્જુન પાસે થોડી વાર રોકાવાનો આગ્રહ કર્યો જેથી તે પૈડું કાઢી શકે. પરંતુ શ્રીકૃષ્ણ જાણતા હતા કે જો કર્ણને સમય મળ્યો, તો તે અર્જુનને હરાવી દેશે. તેમણે અર્જુનને કર્ણ પર વાર કરવાનો સંકેત આપ્યો. અર્જુને કર્ણ પર બાણ ચલાવ્યું અને કર્ણનો વધ કરી દીધો. કર્ણનું મૃત્યુ એક દુઃખદ અને અન્યાયપૂર્ણ ઘટના હતી, કારણ કે તે એક મહાન યોદ્ધા અને દાની હતા. શ્રીકૃષ્ણે કર્ણને તેના પાછલા જન્મના કર્મોનું ફળ ભોગવવા દીધું, અને તેની આત્માને સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત થયું.

આગળનો માર્ગ

ભીષ્મ પિતામહ, દ્રોણાચાર્ય અને કર્ણના વધ પછી, કૌરવ સેના નબળી પડી ગઈ હતી. પાંડવોને હવે વિજયની થોડી આશા દેખાવા લાગી હતી. પરંતુ યુદ્ધ હજુ સમાપ્ત થયું ન હતું. શકુનિ અને દુર્યોધન હજુ પણ પાંડવોને હરાવવા માટે નવા ષડયંત્ર રચી રહ્યા હતા. આગલા પ્રકરણમાં આપણે જોઈશું કે યુદ્ધ તેના અંતિમ તબક્કામાં કેવી રીતે પહોંચે છે, અને અંતે કોની વિજય થાય છે.