સતી કથા – અધ્યાય 5: સતીનું આત્મદાહ

સતીનું આત્મદાહ

દક્ષ પ્રજાપતિના યજ્ઞમાં ભગવાન શિવનું અપમાન સાંભળીને સતીના હૃદયમાં ક્રોધની જ્વાળા ભભૂકી ઉઠી. પોતાના પતિનું આવું તિરસ્કાર, તે પણ તેમના પોતાના પિતા દ્વારા, સતી માટે અસહ્ય હતું. તે જાણતી હતી કે આ અપમાનનો બદલો લેવો પડશે, પણ કઈ રીતે?

શિવના અપમાનથી ક્રોધ

સતીનું મન જ્વાળાની જેમ ધગધગી રહ્યું હતું. દક્ષના યજ્ઞમાં શિવને આમંત્રણ ન આપવું અને પછી જાહેરમાં તેમનો ઉપહાસ કરવો, તે તેમના પતિનું જ નહીં, સ્વયં સતીનું પણ અપમાન હતું. તેમની આંખોમાં અગ્નિ જેવી ચમક રહી હતી, વાણી ધ્રુજી રહી હતી. તેમણે પોતાના મનમાં નિશ્ચય કર્યો કે આ અપમાનનો પ્રતિકાર અવશ્ય થશે. દેવતાઓ અને ઋષિઓ વચ્ચે થતા યજ્ઞને તેમણે તિરસ્કારની દ્રષ્ટિથી જોયો, જાણે તે યજ્ઞ નહીં પરંતુ અધર્મનું કેન્દ્ર હોય. તેમની આત્મા ભગવાન શિવ પ્રત્યેના પ્રેમ અને પોતાના પિતા પ્રત્યેના ક્રોધથી વિભાજિત થઈ રહી હતી.

સતીએ પોતાની જાતને કહ્યું, "આ કેવો યજ્ઞ છે, જેમાં મારા સ્વામી, મારા જીવન, મારા આરાધ્ય દેવનું કોઈ સ્થાન નથી? શું મારા પિતા આંધળા થઈ ગયા છે? શું તેઓ જાણતા નથી કે શિવ જ સત્ય છે, શિવ જ સનાતન છે?"

દક્ષ સાથે અંતિમ વિવાદ

ક્રોધિત સતી યજ્ઞશાળામાં પોતાના પિતા દક્ષ પાસે પહોંચી. તેજ સ્વરમાં તેમણે કહ્યું, "પિતાશ્રી! તમે આ શું કર્યું? તમે તમારા જમાઈ અને મારા પતિ, ભગવાન શિવનું અપમાન કર્યું છે. શું તમે ભૂલી ગયા છો કે તેઓ ત્રિલોકનાથ છે, સંપૂર્ણ બ્રહ્માંડના સ્વામી છે? તમે મને આ યજ્ઞમાં બોલાવીને પણ મારો તિરસ્કાર કર્યો છે. શું પુત્રીને પિતાના ઘરે આવવા માટે આમંત્રણની જરૂર હોય છે? મને ધિક્કાર છે કે મારો જન્મ તમારા ઘરમાં થયો." સતીના શબ્દો યજ્ઞશાળામાં ગુંજી રહ્યા હતા, અને ઉપસ્થિત તમામ દેવતાઓ અને ઋષિઓ સ્તબ્ધ હતા. દક્ષે અહંકારથી જવાબ આપ્યો, "તું એક પાગલ જોગીની પાછળ ભાગી ગઈ છે, તેથી તારે આ બધું સહન કરવું પડશે. શિવ એક અઘોરી છે, તેમનું આ યજ્ઞમાં કોઈ સ્થાન નથી."

સતીએ ઊંડો શ્વાસ લીધો અને કહ્યું, "પિતાજી, તમે ભગવાન શિવનું અપમાન કરીને ફક્ત મારો જ નહીં, પરંતુ સંપૂર્ણ બ્રહ્માંડનું અપમાન કર્યું છે. તમારે તેનો પરિણામ અવશ્ય ભોગવવું પડશે." સતીએ પોતાના પિતા તરફ કરુણા ભરી દ્રષ્ટિથી જોયું, કારણ કે તે જાણતી હતી કે દક્ષના અહંકારએ તેની બુદ્ધિ હરી લીધી છે. તેમના વાક્યોમાં ક્રોધ સાથે દુઃખ પણ હતું, પોતાના પિતાના પતનનું દુઃખ.

સતીનું આત્મદાહ

સતીએ પોતાના પિતાને અંતિમ વાર જોયા અને પછી પોતાના ચારે બાજુ એક તેજ અગ્નિ ઉત્પન્ન કરી. "જો હું તમારી પુત્રી છું," તેમણે ઘોષણા કરી, “તો હું હવે આ શરીરને રાખી શકતી નથી જે તમે મને આપ્યું છે. હું આ શરીરને આ તુચ્છ જીવનનો ત્યાગ કરું છું." એમ કહેતા સતીએ પોતાને યજ્ઞકુંડમાં સમર્પિત કરી દીધા. અગ્નિની જ્વાળાઓ આકાશ સુધી પહોંચી, અને સતીનું પાર્થિવ શરીર ભસ્મ થઈ ગયું. દેવતાઓ અને ઋષિઓમાં હાહાકાર મચી ગયો. દક્ષ પોતાના કર્મો પર પસ્તાવો કરવા માટે પણ જીવિત બચી શક્યા નહીં.

સતીનું આ બલિદાન પ્રેમ, ભક્તિ અને સત્યની વિજયનું પ્રતીક હતું. તેમણે પોતાના આત્મદાહથી એ સાબિત કરી દીધું કે પતિનું અપમાન સહન કરવું પત્ની માટે મૃત્યુ કરતાં પણ મોટું છે. આ બલિદાને આગળ જતાં એક નવા યુગની શરૂઆત કરી, જ્યાં દુષ્ટતા પર સારાઈની વિજય નિશ્ચિત હતી. સતીએ પોતાના પ્રાણ ત્યાગીને ભગવાન શિવની મહિમાને બ્રહ્માંડમાં સ્થાપિત કરી દીધી.

શિવનો ક્રોધ અને વિનાશનો આરંભ

જેવી આ ભયાનક સમાચાર ભગવાન શિવ સુધી પહોંચ્યા, તેમના ત્રીજા નેત્રમાંથી ક્રોધની જ્વાળા નીકળી. તે ક્રોધ એટલો પ્રચંડ હતો કે તેણે સંપૂર્ણ બ્રહ્માંડને કંપાવી દીધું. શિવે પોતાની જટામાંથી વીરભદ્રને ઉત્પન્ન કર્યો, જે દક્ષના યજ્ઞનો વિનાશ કરવા અને તેને દંડિત કરવા માટે તત્પર હતો. સતીના આત્મદાહે ભગવાન શિવના વિનાશકારી રૂપને જગાડી દીધું હતું, જેના પછી પ્રલય અનિવાર્ય હતી. હવે દક્ષનો વિનાશ અને શિવનો ક્રોધ સંપૂર્ણ વિશ્વને હલાવી દેશે, જેની શરૂઆત થશે આગલા અધ્યાયમાં.