નૃસિંહ અવતાર કથા – અધ્યાય 1: હિરણ્યકશિપુનો ઉદય

હિરણ્યકશિપુનો ઉદય

સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં, દૈત્યો અને દેવતાઓ વચ્ચે સંઘર્ષ ચાલુ હતો. કશ્યપ ઋષિ અને તેમની પત્ની દિતિથી ઉત્પન્ન દૈત્યોએ દેવતાઓ પાસેથી સ્વર્ગનો અધિકાર છીનવવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ દૈત્યોમાંનો એક હતો હિરણ્યાક્ષ, જેને ભગવાન વિષ્ણુએ વરાહ અવતાર લઈને મારી નાખ્યો હતો. પોતાના ભાઈના મૃત્યુનો બદલો લેવા માટે, હિરણ્યકશિપુએ ઘોર તપસ્યા કરવાનું નક્કી કર્યું.

મંદરાચલ પર્વત પર ઘોર તપસ્યા

મંદરાચલ પર્વતની દુર્ગમ ચોટીઓ પર, હિરણ્યકશિપુએ પોતાની તપસ્યા શરૂ કરી. તેનું શરીર ધૂળ અને માટીથી ઢંકાયેલું હતું, જાણે વર્ષોથી તેણે સ્નાન ના કર્યું હોય. કીડીઓ તેના શરીર પર ચઢતી અને ઉતરતી રહેતી હતી, પરંતુ તેની તપસ્યા અડગ હતી. તેણે પોતાની ઇન્દ્રિયોને વશમાં કરી લીધી હતી, તેનું મન ફક્ત એક જ લક્ષ્ય પર કેન્દ્રિત હતું – બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કરવા અને અમરતાનું વરદાન પ્રાપ્ત કરવું. સૂર્યની પ્રચંડ ગરમી અને વરસાદની ભીષણ માર પણ તેની તપસ્યાને ભંગ ના કરી શકી.

તેણે વિચાર્યું, "મને એ શક્તિ જોઈએ જેનાથી હું મારા ભાઈના મૃત્યુનો બદલો લઈ શકું. દેવતાઓએ મારા ભાઈને માર્યો છે, હવે હું દેવતાઓને પરાજિત કરી ત્રણેય લોકનો સ્વામી બનીશ. હું સૌથી શક્તિશાળી બનીશ, એવું વરદાન પ્રાપ્ત કરીશ જે મને અમર બનાવી દે."

બ્રહ્માજીનું વરદાન

હિરણ્યકશિપુની તપસ્યાથી ત્રણેય લોક હલી ગયા. દેવતાઓમાં ભય વ્યાપી ગયો. અંતે બ્રહ્માજી તેની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થયા અને તેને દર્શન આપ્યા. બ્રહ્માજીના તેજથી આખો પર્વત પ્રકાશિત થઈ ગયો. બ્રહ્માજીએ કહ્યું, "હે દૈત્યરાજ, તમારી તપસ્યાથી હું અત્યંત પ્રસન્ન છું. તમે જે ચાહો, વરદાન માંગી શકો છો." હિરણ્યકશિપુએ હાથ જોડીને કહ્યું, "હે પિતામહ, મને એવું વરદાન આપો કે ન હું દિવસમાં મરું, ન રાતમાં; ન હું મનુષ્યથી મરું, ન પશુથી; ન હું ઘરની અંદર મરું, ન બહાર; ન હું પૃથ્વી પર મરું, ન આકાશમાં; ન કોઈ અસ્ત્રથી મરું, ન શસ્ત્રથી." બ્રહ્માજીએ "તથાસ્તુ" કહ્યું અને અંતર્ધ્યાન થઈ ગયા.

બ્રહ્માજીની કૃપા અદ્ભુત હતી, પરંતુ વિષ્ણુ ભક્તોને જ્ઞાત હતું કે ભગવાનની લીલાથી વધીને કોઈ નથી. હિરણ્યકશિપુને અભિમાન થઈ ગયું કે હવે તેને કોઈ નથી મારી શકતું. વિષ્ણુના ભક્ત ચિંતામાં પડી ગયા, કારણ કે હિરણ્યકશિપુના અત્યાચાર દિવસેને દિવસે વધતા જઈ રહ્યા હતા.

ત્રણેય લોક પર આતંક

બ્રહ્માજીથી વરદાન પામીને હિરણ્યકશિપુ અહંકારી થઈ ગયો. તેણે સ્વર્ગ પર આક્રમણ કરી ઇન્દ્રને પરાજિત કર્યો અને ત્રણેય લોક પર પોતાનો અધિકાર સ્થાપિત કરી લીધો. તેણે દેવતાઓને યજ્ઞ કરવાથી રોકી દીધા અને ઋષિઓને કષ્ટ આપવા લાગ્યો. તેણે ઘોષણા કરી કે હવેથી લોકો ફક્ત તેની જ પૂજા કરશે. ત્રણેય લોકમાં હાહાકાર મચી ગયો. ધર્મનો નાશ થવા લાગ્યો અને અધર્મનો બોલબાલા થઈ ગયો. પૃથ્વી, સ્વર્ગ અને પાતાળ બધા તેની ક્રૂરતાથી ત્રસ્ત હતા|

હિરણ્યકશિપુના અત્યાચારોની પરાકાષ્ઠા થઈ ચૂકી હતી. હવે ભક્તોને વિષ્ણુની પ્રતીક્ષા હતી. તેમને એ વિશ્વાસ હતો કે ભગવાન જ આ સંકટથી ઉગારી શકે છે. શું વિષ્ણુ ભક્તોની પ્રાર્થના સાંભળશે? આગામી અધ્યાયમાં આપણે જોઈશું કે કઈ રીતે પ્રહલાદની ભક્તિ આ કહાનીને નવો મોડ આપે છે.