કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ કથા – અધ્યાય 8: અંતિમ યુદ્ધ અને વિજય

અંતિમ યુદ્ધ અને વિજય

છેલ્લા પ્રકરણમાં આપણે જોયું કે કેવી રીતે અર્જુને ભીષ્મ પિતામહને ધરાશાયી કર્યા અને યુદ્ધ એક નિર્ણાયક વળાંક પર આવી ગયું. હવે કૌરવોની સેના માનસિક રીતે નબળી પડી ચૂકી હતી, પરંતુ દુર્ગંધન હજુ પણ હાર માનવા તૈયાર નહોતો. આજે અંતિમ યુદ્ધ થવાનું હતું, અને એ નક્કી થવાનું હતું કે કુરુક્ષેત્રની ભૂમિ કોની થશે.

ગદા યુદ્ધનું આહ્વાન

સૂર્ય પોતાની અંતિમ કિરણોથી કુરુક્ષેત્રને રક્તમય કરી રહ્યો હતો. બંને સેનાઓ પાછી હટી ચૂકી હતી, એક શાંત પ્રતીક્ષા છવાઈ ગઈ હતી. ધૂળિયા હવામાં યોદ્ધાઓના શ્વાસોચ્છ્વાસનો ગુંજારવ સંભળાઈ રહ્યો હતો. યુધિષ્ઠિરે ભ્રાતૃપ્રેમમાં ડૂબીને, દુર્ગંધનને અંતિમ વાર યુદ્ધ ત્યાગવાનો પ્રસ્તાવ આપ્યો, પણ દુર્ગંધન પોતાના અહંકારમાં ચૂર હતો. તેની આંખો ક્રોધથી દહેકી રહી હતી, અને મુઠ્ઠીઓ વાળીને તેણે ગદા યુદ્ધનું આહ્વાન કર્યું. "આજે કાં તો હું મરીશ, અથવા આ પાંડવો! હવે કોઈ સમાધાન નહીં!" તેણે ગર્જના કરતાં કહ્યું. અર્જુન, ભીમ, નકુલ અને સહદેવ બધા ચિંતિત હતા. તેમને ખબર હતી કે ભીમ અને દુર્ગંધન બંને ગદા યુદ્ધમાં અત્યંત કુશળ હતા.

યુધિષ્ઠિરે ઊંડો શ્વાસ લીધો. "દુર્ગંધન, શું તું ખરેખર યુદ્ધ જ ઈચ્છે છે? હજુ સમય છે, શાંત થઈ જા." દુર્ગંધને તિરસ્કારભરી હાસી હાસી. "શાંત? હું, દુર્ગંધન? આ પૃથ્વી કાં તો મારી હશે, અથવા કોઈની નહીં. બોલાવ તારા ભીમને! આજે નિર્ણય થઈ જશે!" ભીમ પોતાના મોટા ભાઈ તરફ જુએ છે, પછી ગર્જના કરતો આગળ વધે છે. તેનું વિશાળ શરીર શક્તિશાળી હતું, તેની આંખો દહેકી રહી હતી, પ્રતિશોધની જ્વાળા તેના હૃદયમાં સળગી રહી હતી.

દુર્ગંધનનો અંત

ભીમ અને દુર્ગંધન સામસામે ઊભા હતા, બંનેના હાથમાં તેમની ગદાઓ હતી. બંને યોદ્ધાઓએ એકબીજા પર વાર કરવાનું શરૂ કર્યું. ગદાઓ એકબીજા સાથે ટકરાઈ રહી હતી, અને તેમની ટક્કરના અવાજથી આખું કુરુક્ષેત્ર ગુંજી ઉઠ્યું. દુર્ગંધન પણ નબળો નહોતો, તે પૂરી શક્તિથી લડી રહ્યો હતો, પરંતુ ભીમની શક્તિ સામે તેની ગતિ ધીમી પડવા લાગી. કૃષ્ણ હસ્યા. તેમને ખબર હતી કે આ યુદ્ધનો અંત શું હશે. તેમણે અર્જુનને સંકેત આપ્યો કે ભૂતકાળમાં ભીમે જે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી, તેને યાદ અપાવે. અર્જુને યુધિષ્ઠિરના કાનમાં ફુસફુસાવ્યું, અને યુધિષ્ઠિરે ભીમને યાદ અપાવ્યું કે તેણે દુર્ગંધનની જાંઘ તોડવાની છે.

કૃષ્ણની પ્રેરણાથી, ભીમે પોતાની ગદાથી દુર્ગંધનની જાંઘ પર પ્રહાર કર્યો. દુર્ગંધન ચીસ પાડીને જમીન પર પડી ગયો. તેણે ક્રોધથી ભીમ તરફ જોયું. "આ અધર્મ છે! તે નિયમ તોડ્યો છે!" ભીમે કહ્યું, "હા, મેં નિયમ તોડ્યો છે. પરંતુ તેં જે દ્રૌપદી સાથે કર્યું, તે શું ધર્મ હતો? તેં જે મારા ભાઈઓ સાથે કર્યું, તે ધર્મ હતો?" દુર્ગંધન પીડાથી કણસી રહ્યો હતો, પરંતુ તેના ચહેરા પર હજુ પણ અહંકાર હતો. તેનો અંત નજીક હતો. કૃષ્ણે અર્જુનને સમજાવ્યું કે ધર્મની સ્થાપના માટે ક્યારેક અધર્મનો સહારો લેવો પણ જરૂરી હોય છે.

ધર્મની સ્થાપના અને પાંડવોની વિજય

દુર્ગંધનના ધરાશાયી થયા પછી, પાંડવોએ વિજયની ઘોષણા કરી દીધી. કુરુક્ષેત્રની ભૂમિ, જે રક્તથી લાલ થઈ ગઈ હતી, હવે પાંડવોના નિયંત્રણમાં હતી. યુધિષ્ઠિરે શોકમાં ડૂબેલા મનથી ધરતીને પ્રણામ કર્યા. આ વિજય અવશ્ય હતો, પરંતુ કેટલી ભારે કિંમત પર! લાખો લોકોના જીવ ગયા, અને તેમના પોતાના પરિવારના ઘણા સભ્યો હંમેશા માટે તેમનાથી વિખૂટા પડી ગયા હતા. આ વિજય એક કડવી સચ્ચાઈ હતી, જે હંમેશા તેમને યાદ અપાવશે કે યુદ્ધ કેટલું વિનાશકારી હોય છે.

આ વિજય પાંડવોનો અવશ્ય હતો, પરંતુ તેમાં સૌથી મોટું યોગદાન ભગવાન કૃષ્ણનું હતું. તેમણે અર્જુનને સાચો માર્ગ બતાવ્યો, ધર્મનું મહત્વ સમજાવ્યું અને આ વાતનો પુરાવો આપ્યો કે અંતમાં સત્યનો જ વિજય થાય છે. હવે, આ વિજય પછી પાંડવોનું ભવિષ્ય શું હશે? તેઓ આ રાજ્યનું સંચાલન કઈ રીતે કરશે? અને આ યુદ્ધના પરિણામે શું-શું બદલાવ આવશે, તે આપણે આગલા પ્રકરણમાં જોઈશું.