જ્વાલાજી માતા કથા – અધ્યાય ૧: સતીનું બલિદાન: જ્વાળાની ઉત્પત્તિ

સતીનું બલિદાન: જ્વાળા ઉત્પત્તિ

કેલાશ પર્વત પર શાંતિ છવાયેલી હતી, મહાદેવ શિવ પોતાના ધ્યાનમાં લીન હતા. પરંતુ, આ શાંતિ શીઘ્ર જ ભંગ થવાની હતી. દક્ષ પ્રજાપતિ, સતીના પિતા, એક વિશાળ યજ્ઞનું આયોજન કરી રહ્યા હતા, જેમાં તેમણે શિવને આમંત્રિત કર્યા ન હતા. આ અપમાન સતીના હૃદયને વીંધી ગયું, કારણ કે તે પોતાના પિતાના આ વ્યવહારથી અત્યંત દુઃખી હતા.

દક્ષ યજ્ઞમાં અપમાન

દક્ષ પ્રજાપતિનો યજ્ઞ મંડપ વિશાળ અને ભવ્ય હતો. ચારે તરફ મંત્રોચ્ચારનો ધ્વનિ ગુંજી રહ્યો હતો, અને દેવતાઓનો જમાવડો લાગ્યો હતો. સતી પોતાના પિતાના આ વિશાળ યજ્ઞને જોવા માટે ઉત્સુક હતા, પરંતુ શિવ વિના ત્યાં જવું તેમને યોગ્ય ન લાગી રહ્યું હતું. તેમનું મન આશંકાઓથી ઘેરાયેલું હતું; પિતાના ક્રોધ અને શિવ પ્રત્યે તેમના તિરસ્કારથી તે ભલીભાંતિ પરિચિત હતા. તેમ છતાં, પિતાના સ્નેહની દોરી તેમને ખેંચતી રહી.

સતીએ સ્વયંથી કહ્યું, "આ મારું કુટુંબ છે, મારું ઘર છે. હું કેવી રીતે મારા પિતાથી દૂર રહી શકું? કદાચ, મારા જવાથી તેમના મનમાં શિવ પ્રત્યે થોડો પ્રેમ ઉત્પન્ન થાય." તેમણે શિવ પાસે જવાની પરવાનગી માંગી, પરંતુ શિવે તેમને સમજાવ્યું કે આમંત્રણ વિના કોઈના ઘરે જવું યોગ્ય નથી, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે ત્યાં તમારું અપમાન થવાની સંભાવના હોય. તેમ છતાં, સતીનું હૃદય માન્યું નહીં.

સતીનું આત્મદાહ

સતી જ્યારે દક્ષના યજ્ઞમાં પહોંચ્યા, ત્યારે પિતાએ તેમનું સ્વાગત તિરસ્કારથી કર્યું. તેમણે શિવ વિશે અનેક અપમાનજનક વાતો કહી, જેનાથી સતીનું હૃદય ક્રોધ અને દુઃખથી ભરાઈ ગયું. દક્ષે શિવને 'અમંગલકારી' અને 'શ્મશાનવાસી' કહીને સંબોધ્યા, જેનાથી સતી માટે આ અપમાન અસહ્ય થઈ ગયું. તે પોતાના પતિનું અપમાન સહન કરી શક્યા નહીં.

ક્રોધ અને વેદનાથી ભરેલી સતીએ જાહેરાત કરી, "હું તે શરીરને ધારણ કરી શકતી નથી જે મને એક એવા પિતાથી મળ્યું છે જે મારા પતિનું અપમાન કરે છે!" એમ કહેતા, તેમણે યજ્ઞની અગ્નિમાં કૂદીને પોતાના પ્રાણ ત્યાગી દીધા. યજ્ઞ મંડપમાં હાહાકાર મચી ગયો. દેવતાઓ અને ઋષિઓમાં ભય છવાઈ ગયો, કારણ કે સતીનું બલિદાન એક ભયાનક પરિણામની ચેતવણી હતી. જ્વાળાજીનો પ્રભાવ અહીંથી જ આરંભ થયો, સતીની શક્તિ અગ્નિ રૂપે પ્રગટ થવા લાગી.

શિવનું તાંડવ

જ્યારે શિવને સતીના આત્મદાહનો સમાચાર મળ્યો, ત્યારે તેમનો ક્રોધ સાતમા આકાશ પર પહોંચી ગયો. તેમણે પોતાની જટાઓમાંથી વીરભદ્ર અને ભદ્રકાળીને ઉત્પન્ન કર્યા, જેમણે દક્ષના યજ્ઞનો વિનાશ કર્યો અને દક્ષનું શીશ ધડથી અલગ કરી દીધું. આ પછી, શિવે સતીના નિર્જીવ શરીરને પોતાના ખભા પર ઉઠાવ્યું અને ક્રોધમાં તાંડવ નૃત્ય કરવા લાગ્યા. તેમના તાંડવથી પૃથ્વી ધ્રુજી ઉઠી, અને બ્રહ્માંડમાં પ્રલયની સ્થિતિ ઉત્પન્ન થઈ. દેવતાઓ ભયભીત થઈ ગયા, કારણ કે શિવનો ક્રોધ સૃષ્ટિના વિનાશનું કારણ બની શકે તેમ હતું. આગલા અધ્યાયમાં આપણે જોઈશું કે વિષ્ણુ ભગવાન કેવી રીતે આ વિનાશને રોકે છે અને શક્તિપીઠોનું નિર્માણ કરે છે.