તુલસી માતા કથા – અધ્યાય ૬: વૃંદાનો શ્રાપ અને રૂપાંતરણ

વૃંદાનો શ્રાપ અને રૂપાંતરણ

જલંધરની હાર સાથે જ દેવતાઓએ રાહતનો શ્વાસ લીધો. પરંતુ વૃંદાના હૃદયમાં શોકની અગ્નિ સળગી રહી હતી, જે ધીમે ધીમે ક્રોધમાં પરિવર્તિત થઈ રહી હતી. તેને હજુ સુધી ખબર નહોતી કે તેની સાથે કેટલો મોટો છળ થયો છે. તે પોતાના પતિના મૃત્યુનું કારણ જાણવા માટે વ્યાકુળ હતી અને સત્યની શોધમાં નીકળી પડી.

સત્યનું અનાવરણ

વૃંદા રણભૂમિમાં પહોંચી. ત્યાં જલંધરનું નિષ્પ્રાણ શરીર જોઈને તેનું હૃદય ચીસ પાડી ઉઠ્યું. તેની આંખોમાંથી આંસુની ધારા વહેવા લાગી. તેણે પોતાના પતિના શરીરને સ્પર્શ કર્યો અને તેના મુખ પર જામેલી ધૂળ હટાવી. પછી તેણે આસપાસ દ્રષ્ટિ કરી, જ્યાં તેને કંઈક અજુગતું લાગ્યું. યુદ્ધના નિયમો તોડવામાં આવ્યા હતા, તે સ્પષ્ટ હતું. તેની અંતરાત્મા તેને ઝકઝોરી રહી હતી, જાણે કોઈ તેને જગાડી રહ્યું હોય. તેને લાગ્યું કે કંઈક એવું થયું છે જે તેને ખબર નથી, કોઈ ભયાનક રહસ્ય છુપાયેલું છે.

તેણે ચારે દિશામાં જોયું, ત્યારે તેને એક છાયા દેખાઈ. એક દિવ્ય પુરુષ પીપળના વૃક્ષની પાછળ ઉભો હતો. તે ધીમે ધીમે તેની પાસે ગઈ અને તે પુરુષને પૂછ્યું, "હે દેવ, અહીં શું થયું હતું? મારા પતિનું મૃત્યુ કેવી રીતે થયું? મને સત્ય જણાવો." તે દિવ્ય પુરુષે માથું ઝુકાવીને કહ્યું, "દેવી, તમારી સાથે છળ થયું છે. ભગવાન વિષ્ણુએ તમારા પતિવ્રત ધર્મને ભંગ કરીને દેવતાઓની સહાયતા કરી છે. તેમણે માયાનું જાળ રચીને તમારા પતિનું રૂપ ધારણ કર્યું અને..." આટલું સાંભળતા જ વૃંદાના પગ નીચેથી જમીન ખસી ગઈ.

વૃંદાનો શ્રાપ

વૃંદાનું હૃદય ક્રોધ અને વેદનાથી ભરાઈ ગયું. જે ભગવાન વિષ્ણુ પર તેણે આટલો વિશ્વાસ કર્યો હતો, તેમણે જ તેને દગો આપ્યો હતો. તેની આંખોમાંથી ક્રોધની જ્વાળા નીકળવા લાગી. તેણે ધ્રુજતા સ્વરમાં કહ્યું, "હે વિષ્ણુ! તમે મારો વિશ્વાસ તોડ્યો છે, મારા પતિવ્રત ધર્મનું અપમાન કર્યું છે. તમે છળથી મારું શીલ ભંગ કર્યું છે, તેથી હું તમને શ્રાપ આપું છું કે તમે પથ્થર બની જશો!" આટલું કહીને વૃંદાએ પોતાની પૂરી શક્તિથી ભગવાન વિષ્ણુને શ્રાપ આપી દીધો અને તે જ ક્ષણે ભગવાન વિષ્ણુ પથ્થરની મૂર્તિમાં પરિવર્તિત થઈ ગયા. આ શિલા રૂપ જ શાલિગ્રામ કહેવાયું.

તુલસીના રૂપમાં વૃંદાએ શીખવ્યું કે વિશ્વાસ અને નિષ્ઠાનું મહત્વ શું હોય છે. તેણે દુનિયાને આ સંદેશ આપ્યો કે છળ કોઈપણ રૂપમાં સ્વીકાર્ય નથી, અને સત્યનો હંમેશા વિજય થાય છે. વૃંદાનો શ્રાપ ભગવાન વિષ્ણુ માટે એક પાઠ હતો, અને મનુષ્ય જાતિ માટે એક ચેતવણી.

આત્મદાહ અને તુલસીમાં રૂપાંતરણ

વૃંદા પોતાના પતિના મૃત્યુ અને પોતાની સાથે થયેલા છળને સહન કરી શકી નહીં. તેને લાગ્યું કે હવે તેના જીવનનો કોઈ અર્થ નથી. તેણે નિર્ણય લીધો કે તે પોતાના પતિ સાથે સતી થઈ જશે. વૃંદાએ એક ચિતા બનાવી અને તેના પર પોતાના પતિના શરીર સાથે પોતાને સમર્પિત કરી દીધી. જેવી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થઈ, વૃંદાનું શરીર ભસ્મ થઈ ગયું, પરંતુ તેની રાખમાંથી એક છોડ ઉત્પન્ન થયો. આ છોડ તુલસીનો હતો.

ભગવાન વિષ્ણુને પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થયો અને તેમણે વૃંદા પાસે ક્ષમા માંગી. તેમણે તુલસીને પોતાના હૃદયથી લગાવ્યો અને કહ્યું કે આ છોડ હંમેશા તેમની સાથે રહેશે અને તેમની પૂજામાં વિશેષ મહત્વ ધરાવશે. તુલસીને લક્ષ્મીજી સમાન સન્માન આપવામાં આવશે અને તેના વિના કોઈ પણ પૂજા પૂર્ણ માનવામાં આવશે નહીં. આ જ કારણ છે કે આજે પણ તુલસીનું હિન્દુ ધર્મમાં આટલું મહત્વ છે. આગલા અધ્યાયમાં આપણે તુલસીના મહત્વ અને આશીર્વાદ વિશે વધુ વિગતવાર જાણીશું.