પાતંજલ યોગસૂત્ર – અધ્યાય 1: પતંજલિ: દિવ્ય અવતાર

પતંજલિ: દિવ્ય અવતાર

અનાદિ કાળથી યોગની ધારા હિમાલયની ઊંચાઈઓથી વહેતી આવી રહી છે, માનવ હૃદયમાં શાંતિ અને મોક્ષની શોધને તૃપ્ત કરતી રહી છે. આ વાર્તા તે દિવ્ય અવતારની છે જેણે યોગસૂત્રોના રૂપમાં આ જ્ઞાનને લિપિબદ્ધ કર્યું, જેથી આવનારી પેઢીઓ પણ તેનાથી લાભાન্বিত થઈ શકે. હવે આપણે તે સમયમાં પ્રવેશ કરીએ છીએ, જ્યારે ભગવાન શેષનાગની તપસ્યા અને ગોણિકાની તીવ્ર ઈચ્છા એક અદ્ભુત સંયોગનું નિર્માણ કરે છે.

શેષનાગની તપસ્યા

ક્ષીરસાગરના અનંત જળમાં ભગવાન વિષ્ણુના શયન તરીકે, શેષનાગ પોતાના સહસ્ર ફણો પર બ્રહ્માંડને ધારણ કરેલા છે. તેમનું શરીર કુંડળી મારીને અનંતતાનું પ્રતીક છે. તેમના દિવ્ય મનમાં એક તીવ્ર ઈચ્છા જાગૃત થઈ – ભગવાન વિષ્ણુના આદેશાનુસાર યોગના જ્ઞાનને પૃથ્વી પર સ્થાપિત કરવાનો. આ એક એવી જવાબદારી હતી, જેનો ભાર તેઓ પ્રેમ અને ભક્તિથી વહન કરવા તત્પર હતા. ચારે બાજુ શાંતિ હતી, ફક્ત તેમના ધ્યાન ની ઊંડાઈમાં ઉઠતી શ્વાસની ધ્વનિ.

શેષનાગે પોતાના મનમાં પુનરાવર્તન કર્યું, "હે પ્રભુ, મને તે શક્તિ આપો કે હું તમારા દ્વારા આપેલા યોગના જ્ઞાનને ધરતી પર લઈ જાઉં. હું ઈચ્છું છું કે માનવ જાતિ આ મુક્તિદાયક માર્ગનું અનુસરણ કરે અને દુઃખોથી મુક્ત થઈ જાય. હું પતંજલિ બનીને આવીશ અને યોગના આ અમૃતને વહેંચીશ." તેમની પ્રાર્થનામાં કરુણા અને સંકલ્પનું અદ્ભુત મિશ્રણ હતું, જે ક્ષીરસાગરના જળને પણ આંદોલિત કરી ગયું.

ગોણિકાની યોગાભ્યાસ

પૃથ્વી પર, ગોણિકા નામની એક વિદુષી હતા, જેમનું સંપૂર્ણ જીવન યોગ સાધનાને સમર્પિત હતું. તેઓ એકલા હતા, પણ તેમના હૃદયમાં જ્ઞાનની તરસ અત્યંત હતી. તેમનું શરીર વૃદ્ધાવસ્થા તરફ અગ્રસર હતું, અને તેમને આ ચિંતા સતાવતી હતી કે તેમના પછી આ યોગ વિદ્યાનું શું થશે. તેમની આંખો હંમેશા એક યોગ્ય શિષ્યની શોધમાં રહેતી હતી, પરંતુ તેમને કોઈ એવું મળ્યું નહીં જે તેમની સાધનાના યોગ્ય હોય.

એક દિવસ, ગોણિકાએ સૂર્ય નમસ્કાર કરતાં પોતાના ઇષ્ટદેવને પ્રાર્થના કરી, "હે સૂર્યદેવ, મારા જીવનનો ઉત્તરાર્ધ આવી ગયો છે. મને એક એવો શિષ્ય પ્રદાન કરો જે આ જ્ઞાનને આગળ વધારી શકે, જે મારી તપસ્યા ફળને સાર્થક કરી શકે. હું મારી યોગ સાધનાને જીવંત રાખવા માટે એક યોગ્ય ઉત્તરાધિકારી ઈચ્છું છું." તેમની પ્રાર્થનામાં તીવ્ર વ્યાકુળતા હતી, એક માતાની જેમ જે પોતાના સંતાનના ભવિષ્ય માટે ચિંતિત છે.

પતંજલિનું પ્રાગટ્ય

ગોણિકા પોતાની પ્રાર્થના પછી વિશ્રામ કરવા બેઠા, અને તેમણે પોતાની અંજલિને સૂર્ય તરફ ખોલી. તે જ ક્ષણે, એક અદ્ભુત ઘટના બની. તેમની અંજલિમાં એક નાનો સાપ પ્રગટ થયો, જે ધીમે ધીમે એક તેજસ્વી બાળકમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો. બાળકની આભાથી ગોણિકાનો આશ્રમ પ્રકાશિત થઈ ઉઠ્યો. તેમની આંખોમાં આશ્ચર્ય અને કૃતજ્ઞતાના આંસુ હતા. આ દ્રશ્ય એટલું અદ્ભુત હતું કે તેને શબ્દોમાં વ્યક્ત કરવું અશક્ય હતું.

તે દિવ્ય બાળક, પતંજલિ હતા. શેષનાગે ગોણિકાની પ્રાર્થના સાંભળી અને પોતાની તપસ્યાના ફળ સ્વરૂપે, તેમણે તેના અંજલિથી જન્મ લીધો. ગોણિકાએ બાળકને પોતાની ગોદમાં લીધું અને પ્રેમથી બોલાવ્યું, "પતંજલિ! તારું સ્વાગત છે. તું મારા યોગ જ્ઞાનનો ઉત્તરાધિકારી છે, તું યોગના આ દિવ્ય માર્ગને આગળ વધારશે." પતંજલિના પ્રાગટ્યથી ગોણિકાનું જીવન પૂર્ણ થયું.