Varuthini Ekadashi | वरूथिनी एकादशी – વ્રત કથા, વિધિ અને ફળ 2026

વરુથિની એકાદશી – પરિચય

વૈશાખ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની અગિયારસને વરુથિની એકાદશી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. ૨૦૨૬ માં, વરુથિની એકાદશી તારીખ ૧૫ એપ્રિલ, ૨૦૨૬, મંગળવારના રોજ આવશે. 'વરુથિ' શબ્દનો અર્થ થાય છે 'રક્ષણ' અથવા 'ઢાલ', તેથી આ એકાદશીનું વ્રત કરનારને ભગવાન વિષ્ણુ ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક સંકટથી રક્ષણ આપે છે. આ વ્રત મનુષ્યને દુઃખોમાંથી મુક્તિ અપાવી સુખી જીવન પ્રદાન કરે છે.

બધી એકાદશીઓમાં વરુથિની એકાદશીનું વિશેષ મહત્વ છે. આ એકાદશીને 'વિજયા એકાદશી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યને અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરવા જેટલું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે અને તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

વરુથિની એકાદશી ની વ્રત કથા

પ્રાચીન કાળમાં, કુંડિન નગરીમાં કૃષ્ણ રાજા રાજ્ય કરતા હતા. તેમની પુત્રી રત્નમાલા એક સુંદર અને પવિત્ર રાજકુમારી હતી. તે ભગવાન વિષ્ણુની પરમ ભક્ત હતી અને તેના લગ્ન માટે તેણે ભગવાન વિષ્ણુને જ પતિ તરીકે પસંદ કર્યા હતા. પરંતુ રાજાનો વિચાર રાજકુમારીના લગ્ન એક બ્રાહ્મણથી કરાવવાનો હતો.

એક દિવસ, જ્યારે કૃષ્ણ રાજા ધાર્મિક કાર્યક્રમમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે રાજકુમારી રત્નમાલાએ વરુથિની એકાદશીનું વ્રત રાખ્યું. વ્રતના પારણાના દિવસે, રાજાએ તેની ઈચ્છા વિરુદ્ધ રાજકુમારીના લગ્ન એક વૃદ્ધ અને કદરૂપા બ્રાહ્મણ સાથે કરી દીધા. આ જોઈને રાજકુમારી ખૂબ દુઃખી થઈ અને તેણે ભગવાન વિષ્ણુને પ્રાર્થના કરી. ભગવાન વિષ્ણુએ તેની ભક્તિ જોઈને તેને કહ્યું કે તે એકાદશીના વ્રતથી પ્રાપ્ત થયેલા પુણ્યથી તે બ્રાહ્મણનું સૌંદર્ય અને યુવાની પાછી મેળવી શકે છે.

રાજકુમારીએ ભગવાન વિષ્ણુના કહેવા મુજબ વ્રત કર્યું અને તેના પુણ્યના પ્રભાવથી તે બ્રાહ્મણ ફરીથી યુવાન અને સુંદર થઈ ગયો. આ રીતે, વરુથિની એકાદશીના વ્રતથી રાજકુમારીને સુખી વૈવાહિક જીવન પ્રાપ્ત થયું. આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યના તમામ દુઃખો દૂર થાય છે અને તેને સુખ-સમૃદ્ધિ મળે છે.

વ્રત વિધિ

દશમીની રાતથી જ વ્રતનો આરંભ થાય છે. આ રાત્રે સાત્વિક ભોજન કરવું જોઈએ અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું જોઈએ. રાત્રે જમીન પર શયન કરવું પણ શુભ માનવામાં આવે છે.

એકાદશીના દિવસે સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરવું અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવી. ભગવાન વિષ્ણુને તુલસી દળ અને પુષ્પો અર્પણ કરવા. 'ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય' મંત્રનો જાપ કરવો.

દ્વિતીયાના દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા બાદ ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને ત્યારબાદ વ્રતનું પારણ કરવું. પારણામાં સૌથી પહેલા બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવું અને દક્ષિણા આપવી. ત્યારબાદ પોતે ફરાળ ગ્રહણ કરવો.

વ્રત માં શું ખાવું અને ન ખાવું

વરુથિની એકાદશીના વ્રતમાં ફળો, દૂધ, દહીં, પનીર, સાબુદાણા, કૂટુ, રાજગરો, બદામ, કિસમિસ જેવા સૂકા મેવા ખાઈ શકાય છે. આ ઉપરાંત, શાકભાજીમાં ગાજર, દૂધી, કોળું, પાલક, ટામેટાં વગેરેનું સેવન કરી શકાય છે. વ્રતમાં મીઠાનો ઉપયોગ સિંધાલૂણ (રોક સોલ્ટ) કરવો જોઈએ.

વરુથિની એકાદશીના વ્રતમાં ચોખા, દાળ, અનાજ, લસણ, ડુંગળી, મધ, માંસ, મચ્છી, ઈંડા અને કોઈપણ પ્રકારના તામસિક ભોજનનું સેવન સંપૂર્ણપણે વર્જિત છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, ચોખાને ભગવાન વિષ્ણુનો અંશ માનવામાં આવે છે, તેથી એકાદશીના દિવસે તેનું સેવન કરવું અશુભ ગણાય છે. દાળ અને અનાજ પણ એકાદશીના દિવસે ન ખાવા જોઈએ.

વરુથિની એકાદશી વ્રત ના ફળ

• પાપ કર્મનો નાશ – આ વ્રતના પ્રતાપે મનુષ્યના જન્મ-જન્મના પાપોનો નાશ થાય છે. પુરાણો અનુસાર, આ વ્રત કરવાથી બ્રહ્મ હત્યા, સુવર્ણ ચોરી જેવા મહાપાપોથી પણ મુક્તિ મળે છે.
• મોક્ષ પ્રાપ્તિ – વરુથિની એકાદશીનું વ્રત ભગવાન વિષ્ણુને અત્યંત પ્રિય છે. આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યને ભગવાન વિષ્ણુના ચરણોમાં સ્થાન મળે છે અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.
• વૈભવ અને સમૃદ્ધિ – આ વ્રત ધારણ કરનારને જીવનમાં ક્યારેય ધનની કમી રહેતી નથી. તેને રાજ્યાશ્રય, સુખ-સંપત્તિ અને મનગમતા જીવનસાથીની પ્રાપ્તિ થાય છે.
• આરોગ્ય લાભ – ઉપવાસ કરવાથી શરીરના ઝેરી તત્વો બહાર નીકળી જાય છે અને પાચનતંત્ર સુધરે છે. આનાથી શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પણ સુધરે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

નિષ્કર્ષ

વરુથિની એકાદશી એ ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત એક અત્યંત પુણ્યશાળી વ્રત છે. આ વ્રત ધારણ કરનારને ભગવાન વિષ્ણુનું રક્ષણ પ્રાપ્ત થાય છે અને તેને જીવનના તમામ દુઃખોમાંથી મુક્તિ મળે છે. આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યને ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એમ ચારેય પુરુષાર્થની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. ભગવાન વિષ્ણુ પોતાના ભક્તોને આ વ્રતના માધ્યમથી સર્વશ્રેષ્ઠ ફળ પ્રદાન કરે છે.

આમ, વરુથિની એકાદશીનું વ્રત સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવથી કરવું જોઈએ. આ વ્રતના માધ્યમથી મનુષ્ય પોતાના જીવનને સુખમય બનાવી શકે છે અને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત કરી શકે છે. જય શ્રી હરિ! જય એકાદશી!