Vijaya Ekadashi | विजया एकादशी – વ્રત કથા, વિધિ અને ફળ 2026

વિજયા એકાદશી – પરિચય

ફાગણ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશીને ‘વિજયા એકાદશી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ૨૦૨૬ માં, વિજયા એકાદશી ૯ ફેબ્રુઆરી, રવિવારે આવશે. આ એકાદશીનું નામ ‘વિજયા’ એટલા માટે પડ્યું છે કારણ કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી યુદ્ધમાં વિજય પ્રાપ્ત થાય છે અને જીવનની દરેક સ્પર્ધા અને સંઘર્ષમાં સફળતા મળે છે. આ વ્રત કરવાથી ભક્તોને દુઃખોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને તેઓ વિજયી બને છે.

હિન્દુ ધર્મમાં તમામ એકાદશીઓનું વિશેષ મહત્વ છે, પરંતુ વિજયા એકાદશીને સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે આ એકાદશીનું વ્રત કરવાથી મનુષ્યને કષ્ટોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને તેને દીર્ઘાયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. આ વ્રત ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા મેળવવા અને પાપોમાંથી મુક્ત થવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.

વિજયા એકાદશી ની વ્રત કથા

પ્રાચીન કાળમાં, રામ રાવણના યુદ્ધ દરમિયાન, ભગવાન રામ લંકા પર વિજય મેળવવા માટે ચિંતિત હતા. આ સમયે, ભગવાન રામે ઋષિ મુનિઓની સલાહ લીધી. ઋષિઓએ તેમને વિજયા એકાદશીનું વ્રત કરવાનું સૂચન કર્યું. ભગવાન રામે આ વ્રત સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે કર્યું.

વ્રત દરમિયાન, ભગવાન રામે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરી અને તેમના આશીર્વાદ માંગ્યા. વ્રતના પ્રભાવથી, ભગવાન રામને યુદ્ધમાં વિજય પ્રાપ્ત થયો. આ કથા ભગવાન રામના જીવનમાં વિજય એકાદશીના મહત્વને દર્શાવે છે. આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યને દરેક ક્ષેત્રમાં વિજય મળે છે.

આમ, વિજયા એકાદશીનું વ્રત કરનાર ભક્તોને ભગવાન વિષ્ણુ દ્વારા સર્વ પ્રકારના દુઃખો અને પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે. આ વ્રતનું ફળ અશ્વમેઘ યજ્ઞના ફળ કરતાં પણ વધારે માનવામાં આવે છે. આ વ્રત કરનાર વ્યક્તિ જીવનના અંતે વૈકુંઠને પામે છે.

વ્રત વિધિ

દશમીની રાત્રિથી જ વ્રતનો આરંભ થાય છે. આ રાત્રિએ સાત્વિક ભોજન કરવું જોઈએ અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું જોઈએ. રાત્રે જમીન પર સૂવું શુભ માનવામાં આવે છે.

એકાદશીના દિવસે સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરવું જોઈએ. ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સામે દીપ પ્રગટાવીને 'ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય' મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ. ભગવાન વિષ્ણુને તુલસી દલ અર્પણ કરવું જોઈએ.

દ્વાદશીના દિવસે સવારે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કર્યા બાદ પારણ કરવું જોઈએ. પારણામાં બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવીને દક્ષિણા આપવી જોઈએ. પારણામાં બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવ્યા બાદ પોતે પણ સાત્વિક ભોજન ગ્રહણ કરવું જોઈએ.

વ્રત માં શું ખાવું અને ન ખાવું

વિજયા એકાદશીના વ્રતમાં ફળો, દૂધ, દહીં, પનીર, સાબુદાણા, કૂટુનો લોટ, મગ, બદામ, કાજુ જેવા સૂકા મેવા વગેરેનું સેવન કરી શકાય છે. આ દિવસે ફળાહાર અને દુગ્ધપાન કરવું શ્રેષ્ઠ છે. વ્રતના દિવસે ભગવાનને ભોગ ધરાવવા માટે પણ આ વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

આ વ્રતમાં ચોખા, દાળ, અડદ, મસૂર, લસણ, ડુંગળી અને માંસ-મદિરાનું સેવન સંપૂર્ણપણે વર્જિત છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, ચોખામાં ભગવાન વિષ્ણુનો વાસ હોય છે, તેથી એકાદશીના દિવસે ચોખાનું સેવન કરવાથી વ્રતનું પુણ્ય ફળ મળતું નથી. લસણ અને ડુંગળી જેવા તામસિક ભોજનથી પણ દૂર રહેવું જોઈએ.

વિજયા એકાદશી વ્રત ના ફળ

• પાપ નિવારણ – આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યના જન્મ-જન્મના પાપોનો નાશ થાય છે. પૌરાણિક ગ્રંથો અનુસાર, આ વ્રત કરવાથી બ્રહ્મહત્યા જેવા મહાપાપમાંથી પણ મુક્તિ મળે છે.
• મોક્ષ પ્રાપ્તિ – વિજયા એકાદશીનું વ્રત કરવાથી ભક્તોને મોક્ષનો માર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે. ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી તેઓ વૈકુંઠ લોકમાં સ્થાન પામે છે.
• વૈશ્વિક લાભ – આ વ્રત કરનાર વ્યક્તિને જીવનમાં ક્યારેય ધનની કમી રહેતી નથી. તેને સમાજમાં માન-સન્માન અને યશ પ્રાપ્ત થાય છે.
• આરોગ્ય લાભ – ઉપવાસ કરવાથી શરીરની આંતરિક શુદ્ધિ થાય છે અને પાચનતંત્ર સુધરે છે. આનાથી શરીર રોગમુક્ત રહે છે અને માનસિક શાંતિ મળે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

નિષ્કર્ષ

વિજયા એકાદશીનું વ્રત સર્વોચ્ચ આધ્યાત્મિક મહત્વ ધરાવે છે. આ વ્રત કરનાર ભક્તોને ભગવાન વિષ્ણુ દ્વારા સર્વ પ્રકારના વિજયનું વરદાન મળે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની સાચા દિલથી પૂજા કરનારને જીવનમાં ક્યારેય પરાજયનો સામનો કરવો પડતો નથી. આ વ્રત પાપોમાંથી મુક્તિ અપાવીને મોક્ષનો માર્ગ ખોલે છે.

આમ, ભક્તોએ સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે વિજયા એકાદશીનું વ્રત કરવું જોઈએ. આ વ્રત જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે છે. જય શ્રી હરિ! જય એકાદશી!