વામન અવતાર કથા – અધ્યાય ૨: અદિતિનો તપ અને વામન જન્મ

અદિતિનું તપ અને વામન જન્મ

છેલ્લા અધ્યાયમાં આપણે જોયું કે કેવી રીતે મહાબલીના પરાક્રમથી ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવગણ ભયભીત થઈ ભગવાન વિષ્ણુની શરણમાં પહોંચ્યા. દેવોની વ્યાકુળતા જોઈ ભગવાન વિષ્ણુએ તેમને આશ્વાસન આપ્યું કે તેઓ યોગ્ય સમય આવ્યે દેવતાઓની રક્ષા કરશે. હવે આગળની કથા અદિતિના તપ અને વામન અવતારના જન્મની છે.

કશ્યપ ઋષિની પ્રેરણા

દેવમાતા અદિતિ, પોતાના પુત્રોની દુર્દશાથી અત્યંત વ્યથિત હતા. મહાબલીના અત્યાચારથી સ્વર્ગલોક દેવહીન થઈ ગયો હતો અને તેમના પુત્રો આમતેમ ભટકી રહ્યા હતા. તેમની આંખોમાં આંસુ હતા અને હૃદયમાં પોતાના પુત્રોને પાછા સ્વર્ગમાં સ્થાપિત કરવાની તીવ્ર ઈચ્છા. તેઓ કશ્યપ ઋષિના આશ્રમમાં બેઠા, ગહન ચિંતામાં ડૂબેલા હતા. આશ્રમનું શાંત વાતાવરણ પણ તેમના મનની અશાંતિને શાંત કરી શકતું નહોતું. શીતળ પવન ચાલી રહી હતી, પક્ષીઓ ચહેકતા હતા, પરંતુ અદિતિને કંઈપણ સારું લાગી રહ્યું નહોતું.

કશ્યપ ઋષિ, અદિતિની વ્યાકુળતાને સમજી ગયા અને તેમણે સ્નેહપૂર્વક પૂછ્યું, "અદિતિ, તારું મન આટલું અશાંત કેમ છે? શું વાત છે જે તને આટલી વ્યથિત કરી રહી છે?" અદિતિએ રડતાં પોતાના પુત્રોની દુર્દશાનું વર્ણન કર્યું અને કહ્યું, "હે સ્વામી, હું મારા પુત્રોને આ અપમાનજનક સ્થિતિમાં જોઈ શકતી નથી. શું કોઈ ઉપાય નથી જેનાથી આપણે મહાબલીને પરાજિત કરી શકીએ અને સ્વર્ગ પાછું મેળવી શકીએ?" કશ્યપ ઋષિએ ગંભીર સ્વરમાં કહ્યું, "અદિતિ, ફક્ત તપસ્યા જ તે માર્ગ છે જેનાથી તું તારી ઈચ્છા પૂરી કરી શકે છે. ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કર, તેઓ જ તારી સહાય કરી શકે છે."

ભગવાન વિષ્ણુનું દર્શન

કશ્યપ ઋષિના પરામર્શ પર, અદિતિએ કઠોર તપસ્યા કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. તેઓ દરરોજ સૂર્યોદય પહેલા ઉઠતાં, સ્નાન કરતાં અને ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિમાં લીન થઈ જતાં. તેમણે ઘણા દિવસો સુધી ફક્ત ફળ અને જળનું સેવન કર્યું અને પછી ધીમે ધીમે નિરાહાર રહીને તપસ્યા કરવા લાગ્યા. તેમની તપસ્યાની અગ્નિથી ત્રણેય લોક કંપાયમાન થઈ ઉઠ્યા. દેવલોકમાં પણ હલચલ મચી ગઈ. અંતે, ભગવાન વિષ્ણુ અદિતિની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થયા અને તેમને દિવ્ય રૂપમાં દર્શન આપ્યા. તેમનો તેજ એટલો અધિક હતો કે અદિતિની આંખો ચોંધાઈ ગઈ.

ભગવાન વિષ્ણુએ સ્મિત કરતાં કહ્યું, "અદિતિ, હું તારી તપસ્યાથી ખૂબ પ્રસન્ન છું. તારી ઈચ્છા શું છે? હું તને વચન આપું છું કે હું તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ." અદિતિએ હાથ જોડીને વિનમ્રતાથી કહ્યું, "હે ભગવાન, હું ફક્ત મારા પુત્રોને મહાબલીના અત્યાચારથી મુક્ત કરાવવા ઈચ્છું છું. કૃપા કરીને મારી સહાય કરો અને તેમને સ્વર્ગલોક પાછું અપાવો." ભગવાન વિષ્ણુએ કહ્યું, "અદિતિ, હું જાણું છું તારી પીડા. હું તારા ગર્ભથી વામન રૂપમાં જન્મ લઈશ અને તારા પુત્રોની સહાય કરીશ. તું નિશ્ચિંત રહે."

વામનનો જન્મ

ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદથી અદિતિ ગર્ભવતી થયા. તેમનો તેજ દિવસોદિવસ વધતો ગયો. યોગ્ય સમય આવ્યે, ભાદ્રપદ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી તિથિએ, શ્રવણ નક્ષત્રમાં, ભગવાન વિષ્ણુએ અદિતિના ગર્ભથી વામન રૂપમાં જન્મ લીધો. તેઓ એક બ્રાહ્મણ બાળક હતા, જેમનો વર્ણ શ્યામ હતો અને જે પીતાંબર ધારણ કરેલા હતા. તેમના હાથમાં દંડ અને કમંડળ હતું. તેમના જન્મથી ત્રણેય લોકમાં આનંદ છવાઈ ગયો. દેવતાઓ અને ઋષિ-મુનિ તેમની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

વામનના જન્મ સાથે જ, દેવોમાં આશાનું એક નવું કિરણ જાગી ઉઠ્યું. હવે તેઓ જાણતા હતા કે તેમના દુઃખ દૂર થવાના છે. અદિતિએ પોતાના પુત્રને ખોળામાં લઈને પોતાના બધા કષ્ટોને ભૂલી ગઈ. હવે આગળની વાર્તા વામનના બ્રહ્મોપદેશ અને તેમની મહાબલી સાથેની મુલાકાતની છે.