ઉમિયા માતા કથા – અધ્યાય 1: ઉમિયા માતાનો પ્રાગટ્ય

ઉમિયા માતાનો આવિર્ભાવ

કેલાશ પર્વત પર શાંતિ છવાયેલી હતી, જાણે પ્રકૃતિ પણ ભગવાન શિવની આરાધનામાં લીન હોય. પરંતુ, દેવતાઓના હૃદયમાં એક ઊંડી ચિંતા ઘર કરી રહી હતી. દક્ષ પ્રજાપતિના અહંકાર અને ક્રોધે એક એવી ઘટનાને જન્મ આપ્યો હતો, જેણે સૃષ્ટિના નિયમોને હચમચાવી દીધા હતા. હવે આ વાર્તા ઉમિયા માતાના આવિર્ભાવ તરફ દોરી જાય છે, તે શક્તિની જે પ્રેમ, ત્યાગ અને ભક્તિનું પ્રતીક છે.

દક્ષ યજ્ઞનો વિનાશ

દેવતાઓ અને ઋષિઓના ટોળાથી યજ્ઞશાળા ભરેલી હતી. સુગંધિત ધૂપ અને મંત્રોચ્ચારથી વાતાવરણ પવિત્ર અને સુગમ્ય લાગી રહ્યું હતું, પરંતુ મહારાજ દક્ષના હૃદયમાં ભગવાન શિવ પ્રત્યે ધૃણા ભરેલી હતી. ભગવાન શિવ, તેમના જમાઈ,ને યજ્ઞમાં આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા ન હતા, આ તેમનું અપમાન હતું. સતી, દક્ષની પુત્રી અને શિવની અર્ધાંગિની, આ અપમાન સહન કરી શકતા ન હતા. તેમનું મન પિતાના ક્રોધ અને પતિ પ્રત્યેના પ્રેમ વચ્ચે ઝૂલી રહ્યું હતું. તેમની આંખો ક્રોધ અને નિરાશાથી લાલ થઈ ગઈ હતી.

"આ શું થઈ રહ્યું છે, પિતાજી?" સતીએ પોતાના પિતા, દક્ષને પૂછ્યું. "તમે મારા પતિને આ પવિત્ર યજ્ઞથી વંચિત કેમ રાખ્યા? તેમણે તમારો શું અપરાધ કર્યો છે? તેમનું અનાદર, મારો અનાદર છે. શું તમે તમારી પુત્રીનું સન્માન પણ નહીં કરો?" દક્ષે તિરસ્કારથી જવાબ આપ્યો, "તે તો એક જટાધારી, ભસ્મ લગાવનાર અઘોરી છે! તે મારા યજ્ઞમાં ભાગ લેવા યોગ્ય નથી. તું પણ મારા જેવા મહાન પ્રજાપતિની પુત્રી થઈને, તેની જ વાતો કરી રહી છે, ધિક્કાર છે!"

સતીનો આત્મદાહ

સતી માટે આ અપમાન અસહ્ય હતું. પોતાના પતિનું અનાદર અને પિતાનો અહંકાર જોઈને, તેમણે યજ્ઞકુંડમાં કૂદીને પોતાના પ્રાણ ત્યાગી દીધા. "હે શિવ!" તેઓ ચીસો પાડ્યા, "હું આ અપમાનજનક શરીરનો ત્યાગ કરું છું. હું આવતા જન્મમાં પણ તમારી જ બનીશ!" યજ્ઞશાળામાં હાહાકાર મચી ગયો. દેવતાઓ સ્તબ્ધ રહી ગયા. પૃથ્વી ધ્રુજવા લાગી. ભગવાન શિવને જ્યારે આ સમાચાર મળ્યા, ત્યારે તેમનો ક્રોધ જ્વાળામુખીની જેમ ફાટી નીકળ્યો. તેમણે વીરભદ્ર અને ભદ્રકાળીને ઉત્પન્ન કર્યા, જેમણે દક્ષના યજ્ઞનો વિનાશ કર્યો અને દક્ષનું માથું કાપી નાખવામાં આવ્યું.

સતીના આત્મદાહથી સંસારમાં શોકની લહેર દોડી ગઈ. તેમના ત્યાગે બતાવ્યું કે પ્રેમ અને સન્માનથી વધીને કંઈ નથી. તેમની આ ઘટનાએ ભગવાન શિવને વધુ વૈરાગી બનાવી દીધા, પરંતુ સાથે જ, એ પણ નિશ્ચિત થઈ ગયું કે સતીનો પુનર્જન્મ થશે જેથી તેઓ ફરીથી શિવ સાથે મળી શકે અને પ્રાણીઓનું કલ્યાણ થાય. સતીએ પોતાના મૃત્યુથી આ સંદેશ આપ્યો કે અહંકાર અને અસન્માનનો અંત વિનાશકારી હોય છે, અને સાચી ભક્તિ શ્રેષ્ઠ છે.

પાર્વતીનો જન્મ

સતીએ હિમાલય રાજા હિમવાન અને તેમની પત્ની મેનકાના ઘરે પાર્વતીના રૂપમાં પુનર્જન્મ લીધો. પાર્વતી બાળપણથી જ શિવ પ્રત્યે સમર્પિત હતા. તેઓ જાણતા હતા કે તેમનું જીવન શિવ માટે જ છે. દેવતાઓને આ જાણીને શાંતિ મળી કે સતી ફરીથી પાછા આવી ગયા છે, અને હવે તેઓ શિવને પોતાની તરફ આકર્ષિત કરવા માટે કઠોર તપસ્યા કરશે, જેનાથી સૃષ્ટિનું કલ્યાણ થશે. હવે જોવાનું એ છે કે પાર્વતી, પોતાની તપસ્યાથી, શિવને કેવી રીતે મેળવશે અને ઉમિયા માતાના રૂપમાં કેવી રીતે પ્રતિષ્ઠિત થશે. આગલા અધ્યાયમાં આપણે પાર્વતીની તપસ્યા અને શિવ સાથે તેમના લગ્નની કથા જોઈશું.