Mohini Ekadashi | मोहिनी एकादशी – વ્રત કથા, વિધિ અને ફળ 2026

મોહિની એકાદશી – પરિચય

વૈશાખ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં આવતી એકાદશીને મોહિની એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષ ૨૦૨૬ માં, આ પવિત્ર એકાદશી તારીખ ૨૯ એપ્રિલ, મંગળવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે. ભગવાન વિષ્ણુએ 'મોહિની' સ્વરૂપ ધારણ કરીને અમૃત મેળવવા માટે દાનવોને મોહિત કર્યા હતા, તેથી આ એકાદશીનું નામ મોહિની પડ્યું છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના મોહિની સ્વરૂપની પૂજા કરવાનું વિશેષ મહત્વ છે.

બધી એકાદશીઓમાં મોહિની એકાદશીનું સ્થાન સર્વોચ્ચ માનવામાં આવે છે. આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યના બધા પાપોનો નાશ થાય છે અને તેને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે, તેથી તેને 'પાપ વિનાશક એકાદશી' પણ કહેવામાં આવે છે.

મોહિની એકાદશી ની વ્રત કથા

પ્રાચીન કાળમાં, સરસ્વતી નદીના કિનારે ભદ્રાવતી નામનું એક નગર હતું. ત્યાં ચંદ્રવંશી રાજા દ્યુતિમાન રાજ્ય કરતો હતો. રાજાને ધૃતમાન નામનો પુત્ર હતો, જે અત્યંત પાપી અને દુરાચારી હતો. તે પોતાના પિતાના ઉપદેશોની પણ અવગણના કરતો હતો અને બધા દુર્ગુણોમાં લિપ્ત રહેતો હતો.

એકવાર, રાજા દ્યુતિમાને પુત્રના દુષ્કર્મોથી કંટાળીને તેને રાજ્યમાંથી દેશનિકાલ કર્યો. દુઃખી થઈને ધૃતમાન વનમાં ભટકવા લાગ્યો. ત્યાં તે એક મહાન ઋષિના આશ્રમમાં પહોંચ્યો. ઋષિએ તેને મોહિની એકાદશીનું વ્રત કરવાનું કહ્યું. આ વ્રત કરવાથી તેના બધા પાપોનો નાશ થયો અને તે શુદ્ધ થયો.

ધૃતમાને ઋષિના આદેશ મુજબ મોહિની એકાદશીનું વ્રત કર્યું. તેના પ્રભાવથી તેના બધા પાપો ધોવાઈ ગયા અને તે ભગવાન વિષ્ણુના દિવ્ય લોકમાં ગયો. આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યના જૂના અને નવા કર્મોનો ક્ષય થાય છે અને તેને ક્યારેય દુઃખનો સામનો કરવો પડતો નથી.

વ્રત વિધિ

દશમીની રાત્રિથી જ વ્રતનો પ્રારંભ થાય છે. આ રાત્રિએ સાત્વિક ભોજન કરવું જોઈએ અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું જોઈએ. સૂતી વખતે પણ ભગવાનનું સ્મરણ કરવું હિતાવહ છે.

એકાદશીના દિવસે સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવા. ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સામે દીપ પ્રગટાવીને વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી. ભગવાનને પુષ્પ, ધૂપ, દીપ અને તુલસી દળ અર્પણ કરવા. 'ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય' મંત્રનો જાપ કરવો.

દ્વાદશીના દિવસે સવારે વ્રતનું પારણ કરવું. પારણ કરતા પહેલા ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. ત્યારબાદ પોતે પ્રસાદ ગ્રહણ કરી વ્રત પૂર્ણ કરવું.

વ્રત માં શું ખાવું અને ન ખાવું

મોહિની એકાદશીના વ્રતમાં ફળો, દૂધ, દહીં, પનીર, બદામ, મખાણા, કૂટુ, સાબુદાણા અને તલ જેવા સાત્વિક આહારનું સેવન કરવું જોઈએ. આહારમાં ભગવાનને ભોગ ધરાવી શકાય તેવી વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવો. ઉપવાસ દરમિયાન નિર્જળ રહી શકાય તો શ્રેષ્ઠ છે, નહીંતર ફળાહાર કરી શકાય.

આ દિવસે ચોખા, દાળ, અડદ, મગ, ઘઉં, બાજરી, લસણ, ડુંગળી અને માંસ જેવા તામાસિક અને રાજસિક આહારનું સેવન કરવું સખત નિષેધ છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, આ દિવસે અન્ન અને ધાન્યનું સેવન કરવાથી પાપ લાગે છે અને પુણ્ય ક્ષીણ થાય છે.

મોહિની એકાદશી વ્રત ના ફળ

• પાપ નાશ – આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યના જન્મ-જન્મના પાપોનો નાશ થાય છે. ભગવાન વિષ્ણુના પ્રભાવથી બધા પ્રકારના પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે.
• મોક્ષ પ્રાપ્તિ – મોહિની એકાદશીનું વ્રત વૈકુંઠ લોકની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. આ વ્રત કરવાથી સંસારના બંધનોમાંથી મુક્તિ મળીને મોક્ષનો માર્ગ ખુલે છે.
• દૈહિક અને ભૌતિક સુખ – આ વ્રત કરવાથી જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે અને બધા દુઃખો દૂર થાય છે. વ્રતધારીને ધન, સંપત્તિ અને યશની પ્રાપ્તિ થાય છે.
• આરોગ્ય લાભ – ઉપવાસ દ્વારા શરીરની આંતરિક શુદ્ધિ થાય છે. પાચનતંત્ર સુધરે છે અને શરીર રોગમુક્ત રહે છે, જે શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

નિષ્કર્ષ

મોહિની એકાદશીનું વ્રત આધ્યાત્મિક વિકાસ અને પાપોના પ્રાયશ્ચિત માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ભગવાન વિષ્ણુ આ વ્રત કરનાર ભક્તો પર વિશેષ કૃપા વરસાવે છે અને તેમને સુખ, શાંતિ તથા મોક્ષ પ્રદાન કરે છે. આ દિવસે ભગવાનના નામનું સ્મરણ અને ભક્તિ કરવાથી જીવનના તમામ કષ્ટો દૂર થાય છે.

આ પવિત્ર દિવસે સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવ સાથે વ્રત રાખીને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત કરવી જોઈએ. જય શ્રી હરિ! જય એકાદશી!