ગોવર્ધન પર્વત કથા – અધ્યાય 2: ગોવર્ધન: એક વૈકલ્પિક પૂજા

ગોવર્ધન: એક વૈકલ્પિક પૂજા

પાછલા અધ્યાયમાં આપણે જોયું કે કઈ રીતે ઇન્દ્ર પોતાના વૈભવ અને શક્તિના અભિમાનમાં ડૂબેલા હતા. ગોકુળવાસીઓ, જે દર વર્ષે ઇન્દ્રની પૂજા કરીને તેમને પ્રસન્ન કરતા હતા, આ વર્ષે એક નવી દિશા તરફ વળવાના હતા, અને એનું કારણ હતા સ્વયં કૃષ્ણ. કૃષ્ણ, જે હજી બાળક જ હતા, પરંતુ તેમની બુદ્ધિ અને જ્ઞાન કોઈ પણ અનુભવી વ્યક્તિથી ઓછું નહોતું.

ગોવર્ધન પૂજાનું સૂચન

પ્રાતઃકાળે, ગોકુળના બધા નિવાસી ઇન્દ્ર પૂજાની તૈયારીઓમાં વ્યસ્ત હતા. ધૂપની સુગંધથી વાતાવરણ મહેકી રહ્યું હતું, અને દરેક ઘરમાંથી પકવાનોની ખુશ્બુ આવી રહી હતી. સ્ત્રીઓ રંગોળી બનાવી રહી હતી, અને પુરુષો યજ્ઞ માટે લાકડાં એકત્રિત કરી રહ્યા હતા. ચારે બાજુ ઉત્સાહ અને ઉલ્લાસનો માહોલ હતો, પણ કૃષ્ણના મુખ પર એક અલગ જ પ્રકારની ગંભીરતા હતી. તેમની નજર ગોવર્ધન પર્વત પર ટકેલી હતી, જે દૂર ક્ષિતિજ પર એક મહાન આકૃતિની જેમ ઊભો હતો.

કૃષ્ણએ પોતાના પિતા, નંદ બાબા, ને કહ્યું, "પિતાજી, આપણે દર વર્ષે ઇન્દ્ર દેવની પૂજા કરીએ છીએ, પરંતુ શું આપણે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આપણને આ બધું ક્યાંથી મળે છે? આ ધરા, આ અન્ન, આ જળ, આ બધું તો ગોવર્ધન પર્વત અને આપણી ગૌમાતાના કારણે જ તો છે." તેમની વાણીમાં તર્ક હતો, અને તેમના નેત્રોમાં એક નવી દિશાનો પ્રકાશ હતો.

નંદ બાબાએ કંઈક વિચારતા કહ્યું, "કનૈયા, તું સાચું કહી રહ્યો છે. ઇન્દ્ર દેવ વર્ષાના દેવતા છે, પરંતુ ગોવર્ધન પર્વત પણ તો આપણા માટે એટલો જ મહત્વપૂર્ણ છે. એ આપણા પશુઓને ચારો આપે છે, આપણને છાયા આપે છે, અને આપણી ધરતીને ઉપજાઉ બનાવે છે."

કૃષ્ણએ મુસ્કુરાઈને ઉત્તર આપ્યો, "તો કેમ ના આ વર્ષે આપણે ઇન્દ્ર દેવના સ્થાન પર ગોવર્ધન પર્વતની પૂજા કરીએ? આ આપણી પ્રકૃતિ પ્રત્યે આપણી કૃતજ્ઞતાનું પ્રતીક હશે." ગામના અન્ય લોકો પણ કૃષ્ણની વાતોને ધ્યાનથી સાંભળી રહ્યા હતા.

પર્વતનું મહત્વ સમજાવવું

કૃષ્ણએ ગોકુળવાસીઓને ગોવર્ધન પર્વતના મહત્વ વિશે વિસ્તારથી સમજાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે આ પર્વત ફક્ત એક પથ્થરનો ઢગલો નથી, પરંતુ આ આપણી સંસ્કૃતિ, આપણી અર્થવ્યવસ્થા, અને આપણા જીવનનો આધાર છે. તેમણે કહ્યું કે ગોવર્ધન પર્વત જ છે જે આપણા પશુઓને જીવન આપે છે, આપણી ધરતીને ઉપજાઉ બનાવે છે, અને આપણને શુદ્ધ હવા પ્રદાન કરે છે. તેમણે એ પણ સમજાવ્યું કે ગોવર્ધન પર્વતની પૂજા કરવાથી આપણને પ્રકૃતિ સાથે સહ-અસ્તિત્વ બનાવી રાખવાની પ્રેરણા મળશે. કૃષ્ણની વાતોથી પ્રભાવિત થઈને, ગોકુળવાસીઓએ ઇન્દ્ર પૂજાને ત્યાગીને ગોવર્ધન પૂજા કરવાનો નિર્ણય લીધો. ચારે બાજુ "ગોવર્ધન મહારાજ કી જય" ના નારા ગુંજવા લાગ્યા.

કૃષ્ણની આ વાતમાં એવી શક્તિ હતી કે દરેક ગોકુળવાસીને પોતાના કર્મો પર વિચાર કરવા માટે બાધ્ય થવું પડ્યું. તેમને એહસાસ થયો કે તેઓ ફક્ત એક દેવતાની પૂજા કરીને પોતાની પ્રકૃતિ અને પોતાના આસપાસના વાતાવરણને ભૂલી ગયા હતા. કૃષ્ણએ તેમને યાદ અપાવ્યું કે ઈશ્વર દરેક જગ્યાએ વ્યાપ્ત છે, અને પ્રકૃતિ પણ ઈશ્વરનું જ એક રૂપ છે. આ કૃષ્ણની વાત્સલ્ય ભરી લીલા હતી જેના કારણે બધાને જ્ઞાન થયું.

પૂજન વિધિનું આયોજન

ગોકુળમાં ગોવર્ધન પૂજાની તૈયારીઓ મોટા જ ધૂમધામથી શરૂ થઈ ગઈ. ગામના બધા લોકો મળીને પર્વતને સજાવવામાં લાગી ગયા. રંગ-બિરંગા ફૂલોથી ગોવર્ધન પર્વતને સજાવવામાં આવ્યો, અને વિવિધ પ્રકારના પકવાન બનાવવામાં આવ્યા. કૃષ્ણએ સ્વયં આગળ વધીને પૂજન વિધિનું માર્ગદર્શન કર્યું. તેમણે ગોવર્ધન પર્વતની પરિક્રમા કરી, અને બધા ગ્રામવાસીઓને પણ એવું કરવા માટે પ્રેરિત કર્યા. ગાયો અને બળદોને પણ સજાવવામાં આવ્યા, અને તેમની પણ પૂજા કરવામાં આવી. વાતાવરણ ભક્તિ અને ઉત્સાહથી સરાબોર હતું. ગોવર્ધન પર્વતના ચારે બાજુ ‘જય ગોવર્ધન, જય ગોપાલ’ ના નારા ગુંજી રહ્યા હતા.

જેવી જ પૂજા સમાપ્ત થઈ, કૃષ્ણએ બધાને પ્રસાદ વિતરિત કર્યો. બધાએ મળીને પ્રેમ અને સદ્ભાવથી ભોજન કર્યું. તે દિવસે, ગોકુળમાં એક નવો ઇતિહાસ રચાયો. ગોકુળવાસીઓએ ઇન્દ્ર દેવની પૂજા છોડીને ગોવર્ધન પર્વતની પૂજા કરીને પ્રકૃતિ પ્રત્યે પોતાનું સન્માન વ્યક્ત કર્યું. આ કૃષ્ણની લીલા હતી, જેના દ્વારા તેમણે ગોકુળવાસીઓને એક નવો માર્ગ દેખાડ્યો. ગોવર્ધન પર્વતને ભોગ લગાવવામાં આવ્યો.

પરંતુ, ઇન્દ્ર, જે પોતાના અભિમાનમાં ચૂર હતા, આ વાતથી અત્યંત ક્રોધિત થયા. તેમને લાગ્યું કે કૃષ્ણએ તેમની પૂજા રોકીને તેમનું અપમાન કર્યું છે. તેમણે ગોકુળ પર પોતાનો પ્રકોપ વરસાવવાનો નિશ્ચય કર્યો, જેના કારણે આગળ ઘનઘોર વર્ષા થવાની હતી...