ગોવર્ધન પર્વત કથા – અધ્યાય 1: ગોકુળ: ઇન્દ્રનો વૈદિક અહંકાર

ગોકુળ: ઇન્દ્રનું વૈદિક અભિમાન

સૂર્ય અસ્તાચલ તરફ વધી રહ્યો હતો, અને ગોકુળમાં ઉત્સવની તૈયારીઓ ચરમ પર હતી. યશોદા મૈયાના આંગણામાં ચહલ-પહલ હતી, ગોપીઓ રંગોળી સજાવી રહી હતી, અને ગોવાળો ઇન્દ્રદેવની પૂજા માટે સામગ્રી એકઠી કરવામાં વ્યસ્ત હતા. દર વર્ષની જેમ, આ વર્ષે પણ ઇન્દ્રદેવને પ્રસન્ન કરવા માટે વિશેષ આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું હતું, જેથી વરસાદ ભરપૂર થાય અને ગોકુળમાં સમૃદ્ધિ બની રહે.

ઇન્દ્ર પૂજાની ભવ્ય તૈયારી

ગોકુળ ગામ જાણે સોનાની આભામાં લપેટાયેલું હતું. દરેક ઘરમાં આનંદ અને ભક્તિનો ભાવ હતો. રંગબેરંગી ધ્વજાઓ હવામાં લહેરાઈ રહી હતી, અને ફૂલોની સુગંધ વાતાવરણને પવિત્ર કરી રહી હતી. ગોપીઓ સુંદર વસ્ત્રો પહેરી, હાથોમાં મહેંદી રચી, ગીત ગાઈ રહી હતી. વૃદ્ધો અને બાળકો બધા આ ઉત્સવમાં ભાગ લેવા માટે ઉત્સુક હતા. યશોદા મૈયા સ્વયં પૂજાની તૈયારીમાં લાગેલી હતી, દેવતાઓને અર્પણ કરવા માટે સ્વાદિષ્ટ વ્યંજન બનાવી રહી હતી. તેમનું મન પોતાના લાડલા કૃષ્ણ માટે સ્નેહથી ભરેલું હતું, પરંતુ સાથે જ ઇન્દ્રદેવ પ્રત્યે શ્રદ્ધા પણ હતી.

યશોદા મૈયા મનમાં જ વિચારી રહી હતી, "ઇન્દ્રદેવની કૃપાથી જ તો આપણા પશુધન સ્વસ્થ રહે છે, અને આપણા પાક લહેરાતા રહે છે. આપણે તેમની પૂજામાં કોઈ કમી ન રાખવી જોઈએ." ત્યારે જ તેમને કૃષ્ણની મધુર વાણી સંભળાઈ, "મૈયા, આજે શું વિશેષ છે? આટલી ધૂમધામ કેવી?"

કૃષ્ણનો પ્રશ્ન: શું આ જ એકમાત્ર માર્ગ છે?

બાળ કૃષ્ણ, પોતાની મધુર મુસ્કાન સાથે, યશોદા મૈયા પાસે આવ્યા અને તેમણે ઇન્દ્ર પૂજાના વિષયમાં પૂછ્યું. તેમણે સહજ ભાવથી પ્રશ્ન કર્યો, "મૈયા, આપણે દર વર્ષે ઇન્દ્રદેવની પૂજા શા માટે કરીએ છીએ? શું વરસાદ ફક્ત તેમના કારણે જ થાય છે? અને શું આપણી સમૃદ્ધિ ફક્ત તેમની કૃપા પર જ નિર્ભર છે?" કૃષ્ણના આ પ્રશ્નોએ વાતાવરણમાં એક ક્ષણ માટે સન્નાટો લાવી દીધો. ગોપ અને ગોવાળો એકબીજાને જોવા લાગ્યા. યશોદા મૈયા પણ થોડી ક્ષણ માટે અવાક રહી ગઈ.

કૃષ્ણનું દિવ્ય તેજ તે સમયે વધારે પ્રખર થઈ ગયું હતું. તેમની આંખોમાં જ્ઞાન અને પ્રેમનો સાગર લહેરાઈ રહ્યો હતો. ગોપીઓને લાગ્યું જેમ સ્વયં નારાયણ તેમના વચ્ચે વિરાજમાન છે, તેમની પાસેથી સત્યનો માર્ગ પૂછી રહ્યા છે. કૃષ્ણનો આ પ્રશ્ન ફક્ત એક બાળકનો પ્રશ્ન ન હતો, પરંતુ એક ઊંડી વિચારધારાનો ઉદ્ઘોષ હતો.

ઇન્દ્ર સ્તુતિનો વિરોધ: પ્રકૃતિ અને કર્મનું મહત્વ

કૃષ્ણના પ્રશ્ન સાંભળીને નંદ બાબા થોડા ચિંતિત થઈ ગયા. તેમણે કૃષ્ણને સમજાવતા કહ્યું, "બેટા, ઇન્દ્રદેવ દેવતાઓના રાજા છે. તેમની સ્તુતિ કરવી આપણી પરંપરા છે. આપણે દેવતાઓનું સન્માન કરવું જોઈએ." પરંતુ કૃષ્ણએ વિનમ્રતાથી ઉત્તર આપ્યો, "પિતાજી, હું દેવતાઓનું અનાદર નથી કરી રહ્યો. હું તો ફક્ત એ જાણવા માગું છું કે શું આપણે આપણા કર્મોના ફળથી નથી પામતા? શું આપણો ગોવર્ધન પર્વત, જે આપણને અન્ન અને જળ આપે છે, આપણી શ્રદ્ધાનો પાત્ર નથી?" કૃષ્ણના આ તર્કોએ ગોકુળવાસીઓને વિચારવા પર મજબૂર કરી દીધા. તેઓ સમજવા લાગ્યા કે કદાચ કૃષ્ણ એક નવા માર્ગ તરફ સંકેત કરી રહ્યા છે, એક એવો માર્ગ જે પ્રકૃતિ અને કર્મના મહત્વને દર્શાવે છે. તેમણે ઇન્દ્રની સ્તુતિનો વિરોધ કર્યો તો નહીં પરંતુ બધાના મનમાં મંથન અવશ્ય થવા લાગ્યું.