દશામાતા વ્રત કથા | પૂજા વિધિ, વ્રતનું મહત્વ, શુભ મુહૂર્ત અને સંપૂર્ણ કથા

દશામા વ્રત (અથવા દશા માતા વ્રત) મુખ્યત્વે ગુજરાત, રાજસ્થાન અને મધ્ય ભારતમાં મહિલાઓ દ્વારા કરવામાં આવતું એક પવિત્ર વ્રત છે. આ વ્રત પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ, દસ દિશાઓની રક્ષા, અને સદ્ભાગ્યની પ્રાપ્તિ માટે કરવામાં આવે છે. આ વ્રતમાં "દશામા" ની પૂજા કરવામાં આવે છે, જેમને દસ દિશાઓની રક્ષા કરનાર દેવી માનવામાં આવે છે.

આ વ્રત આષાઢ માસની અમાસને કરવામાં આવે છે. વ્રત કરનાર વ્યક્તિએ સવારે સ્નાન કરીને કથા સાંભળવી જોઈએ અને દસ દિવસ સુધી નકોર્દાનું વ્રત રાખવું જોઈએ, જો આ શક્ય ન હોય તો એક જ વ્રત રાખવું જોઈએ. માટીનો ઘડો બનાવી તેની પૂજા કરવી જોઈએ. દશામાના દિવસે આ ઘડાને જળમાં વિસર્જિત કરી દેવો જોઈએ. પાંચ વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી આ વ્રતનું ઉદ્યાપન કરવું જોઈએ. ઉત્સવમાં ચાંદીનો ઘડો બનાવી કોઈ યોગ્ય બ્રાહ્મણને દાન કરવો જોઈએ.

Importance of Dasha Mata Vrat – દશામાતા વ્રતનું મહત્વ

• દસ દિશાઓની રક્ષા કરે છે દશામાતા.
• પતિ, સંતાન અને પરિવારની સુખ-શાંતિ માટે શ્રેષ્ઠ વ્રત.
• આર્થિક તંગી, દેવું અને વ્યાપારિક સમસ્યાઓમાંથી મુક્તિ અપાવે છે.
• નજર દોષ અને દુષ્ટ શક્તિઓથી રક્ષા થાય છે.
• ખેતી, વેપાર અને પશુધન વૃદ્ધિમાં સહાયક.
• માનસિક શાંતિ અને આત્મબળ વધારે છે.
• સામાજિક અને પારિવારિક એકતાને મજબૂત બનાવે છે.

Rules of Dashmata Vrat – દશામાતા વ્રતના નિયમો

વ્રતનો દિવસ:
આ વ્રત ખાસ કરીને ગુરુવાર (બૃહસ્પતિવાર) ના રોજ કરવામાં આવે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં સતત 5 અથવા 7 ગુરુવાર સુધી વ્રત રાખવામાં આવે છે.

વ્રતધારી:
વ્રત મુખ્યત્વે મહિલાઓ કરે છે, પરંતુ પુરુષો પણ કરી શકે છે.

સવારે સ્નાન કરી પીળા વસ્ત્રો પહેરો:
સ્નાન કર્યા પછી શુદ્ધ થઈ પીળા રંગના વસ્ત્રો ધારણ કરો કારણ કે આ દિવસ બૃહસ્પતિ દેવ અને માતાનો હોય છે.

ઘરની સાફ-સફાઈ કરો:
ખાસ કરીને રસોડું અને પૂજા સ્થાનને સ્વચ્છ કરો.

વ્રતમાં અન્નનો ત્યાગ:
કેટલાક લોકો ઉપવાસ કરે છે (ફળાહાર અથવા ફક્ત જળ), તો કેટલાક લોકો એક સમય ભોજન કરે છે – લસણ-ડુંગળી વગરનું.

પૂજન સામગ્રી:

• પીળો ફૂલ, હળદર, ચોખા, દીવો, જળ કલશ
  
• દશામાતાની રાખડી (દોરો)
  
• માટીની ગાય/ધોબીના પથ્થરનું પ્રતીક (જો શક્ય હોય તો)
  

દશામાતાની પૂજા અને કથા શ્રવણ:
માતાની પૂજા કરી "દશામાતા વ્રત કથા" વાંચો અથવા સાંભળો. કથાના અંતે આરતી કરો અને રાખડીને ઘરના દરવાજે ગાયના શીંગ, અથવા હાથમાં બાંધો.

વિવાદ અથવા કઠોર શબ્દોથી બચો:
વ્રતના દિવસે મન, વાણી અને આચરણને શુદ્ધ રાખો. ઝઘડો કે અપશબ્દો ન બોલો.

દાન-દક્ષિણા આપો:
વ્રત પૂર્ણ થયા પછી બ્રાહ્મણ અથવા જરૂરિયાતમંદોને પીળી વસ્તુઓ (ચણા, વસ્ત્રો, હળદર, વગેરે) નું દાન કરો.

વ્રતની સમાપ્તિ:
અંતિમ ગુરુવારે વ્રત ઉદ્યાપન (સમાપન વિધિ) થી સમાપ્ત કરો — વિશેષ પૂજન, ભોજન અને કન્યાઓને આમંત્રિત કરી ભોજન કરાવો.

Dashamata Mantra – દશામાતા મંત્ર

મુખ્ય વ્રત સંકલ્પ મંત્ર:
ઓમ નમો દશામાતે સર્વમંગલપ્રદાયૈ નમઃ. ગૃહકલ્યાણં કુરુ કુરુ સ્વાહા.

દશામાતા પૂજા સમયે બોલવાનો મંત્ર:
ઓમ દશમાતે નમઃ. સર્વદુઃખનિવારિણ્યૈ નમઃ. રક્ષાં કુરુ મે કુળં ચ.

રાખડી બાંધતી વખતેનો મંત્ર:
રક્ષે રક્ષે દશામાતે, સુખ-સમૃદ્ધિ દે તું સાતે. ભક્તિ ભાવથી બાંધી રાખી, રક્ષા કરના તું જનની સાચી.

જપ કરવા યોગ્ય બીજ મંત્ર (ધ્યાન, જપ અથવા ધ્યાન મુદ્રામાં ઉપયોગ કરો):
ઓમ દશમાતે નમઃ.

Dashamata Vrat – દશામાતા વ્રત

આષાઢ માસ આવ્યો. દશામાનો દિવસ આવ્યો. ગામની સ્ત્રીઓ એકત્ર થઈને દશામા વ્રત કરવા માટે નદીમાં સ્નાન કરવા ગઈ. નદીના કિનારે રાજાનો મહેલ હતો. મંડપમાં બેઠેલી રાણીએ તે સ્ત્રીઓને જોયા. તેણે પોતાની દાસીને બોલાવીને કહ્યું, “જા, જો આ સ્ત્રીઓ ત્યાં શું કરી રહી છે?”

દાસી તરત જ નદીના કિનારે ગઈ અને બોલી, “બહેનો! તમે બધા અહીં શું કરી રહ્યા છો?”

એક સ્ત્રી બોલી, “બહેન! અમે દશામાનું વ્રત કરી રહ્યા છીએ.”

દાસીએ પૂછ્યું, “આ વ્રત કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?”

એક સ્ત્રીએ જણાવ્યું, “દસ દોરા લો, તેમાં દસ ગાંઠો લગાવો અને તે ગાંઠોને એક થેલીમાં કાંટાથી બાંધી દો.”

દાસીએ ફરી પૂછ્યું, “આ વ્રતથી શું લાભ થાય છે?”

તે સ્ત્રી બોલી, “આ વ્રત કરવાથી દરિદ્રોને ધન, ઐશ્વર્ય અને સંતાન સુખની પ્રાપ્તિ થાય છે.”

દાસીએ બધી વાતો જઈને રાણીને કહી. રાણી વ્રતથી પ્રભાવિત થઈ અને તેણે મનમાં નિશ્ચય કર્યો કે તે પોતે દશામા વ્રત કરશે.

રાત્રે રાણીએ રાજાને વ્રત કરવાની વાત કહી. રાજાએ વ્રત કરવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો અને કહ્યું, “તમારે અને કઈ વસ્તુની કમી છે? તમારી પાસે ધન છે, સુખ છે, રાજપદ છે, સંપત્તિ છે, પછી આ વ્રત શા માટે કરવું?”

રાજાના આવા અહંકારપૂર્ણ વચનોથી રાણીને ક્રોધ આવ્યો. તે ખાધા-પીધા વગર સૂઈ ગઈ.

રાજાના આ શબ્દોથી દશામાતા ક્રોધિત થઈ ગયા. તેમણે સમગ્ર રાજ્યનું ચક્કર લગાવ્યું. સવારે સવારે રાજ્યમાં અફરાતફરી મચી ગઈ. ગોદામ ખાલી થઈ ગયા, અન્ન ભંડાર સમાપ્ત થઈ ગયા, અને પ્રજા દુઃખી થઈ ગઈ.

રાજા અને રાણી હાથમાં હાથ નાખીને ચાલી રહ્યા હતા. ચાલતા ચાલતા તેઓ ગામ પાસે એક બગીચામાં પહોંચ્યા. થાકથી તેઓ ત્યાં જ વિશ્રામ કરવા લાગ્યા. ત્યારે બગીચાના બધા ફૂલો કરમાઈ ગયા.

રાજા, રાણી અને તેમના બે પુત્રો ત્યાંથી આગળ વધ્યા અને રાણીની સહેલીના ઘરે પહોંચ્યા. રાજકુમારો ભૂખ્યા હતા, તો રાણીએ સહેલી પાસે ભોજન માંગ્યું. સહેલીએ તિરસ્કાર કરતાં કહ્યું, “ચાલ્યા જાઓ, ગંદા ભિખારીઓ! શું મારા ઘરમાં રોટલી માંગવામાં શરમ નથી આવતી?”

તેઓ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા અને આગળ એક તળાવ મળ્યું. બંને પુત્રો ખૂબ તરસ્યા હતા, તો પાણી પીવા તળાવ પર ગયા, ત્યારે દશામાતાએ તેમને તળાવમાં ખેંચી લીધા.

રાજા અને રાણી ચિંતિત થયા. રાજાને નિશ્ચય થઈ ગયો કે આ દશામા વ્રતનું અપમાન કરવાનું પરિણામ છે.

તેઓ ચાલતા ચાલતા પોતાની બહેનના ગામ પહોંચ્યા. રાજાએ બહેનને સંદેશ મોકલ્યો અને પોતે મળવા પહોંચ્યા. બહેને વિચાર્યું કે જરૂર કોઈ વિપત્તિ આવી છે, નહીંતર ભાઈ હાથી, રથ, ઘોડા વગર ન આવે.

તેણે એક સુખડી બનાવી અને એક સોનાની સાંકળ ઘડામાં મૂકીને ભાઈને મોકલી. પરંતુ જ્યારે રાજાએ ઘડો ખોલ્યો, ત્યારે તેમાં સુખડીના સ્થાને ઈંટના ટુકડા હતા અને સાંકળ સાપ બની ગઈ હતી.

રાજા સમજી ગયો કે આ દશામાતાનો પ્રકોપ છે. તેણે તે ઘડો ત્યાં જમીનમાં દાટી દીધો અને આગળ વધી ગયો.

આગળ એક નદીના કિનારે ધાનના ખેતરો હતા. રાણીએ એક ખેડૂત પાસેથી ખાવા માટે થોડું ધાન માંગ્યું. ખેડૂતે એક દાણો ધાનનો તોડીને આપ્યો. પરંતુ સૂર્યાસ્ત થઈ ચૂક્યો હતો, અને નિયમ હતો કે તેઓ સૂર્યાસ્ત પછી ખાતા નથી, તો તેમણે તેને ઓસરીમાં છુપાવી દીધું અને સૂઈ ગયા.

તે જ સમયે ત્યાં કેટલાક સૈનિકો આવ્યા, જે કોઈ રાજકુમારની શોધ કરી રહ્યા હતા. તેમણે ઓસરીમાં કંઈક છુપાવેલું જોયું અને રાણીને પૂછ્યું, “બહેન! આ શું છે?”

રાણી બોલી, “ભાઈ! આ તો એક કાંટો છે.”

સૈનિકોએ તેને બહાર કાઢવા કહ્યું. જેવી રાણીએ કાંટો કાઢ્યો, તે છરી બની ગયો અને તેના પર રાજકુમારનું માથું દેખાયું.

સૈનિકોએ તેને રાજાના પુત્રની હત્યાનો દોષી માનીને બાંધી દીધા અને પોતાના રાજા પાસે લઈ ગયા. રાજાએ પણ તપાસ કર્યા વગર તેમને કારાગારમાં નાખી દીધા.

કારાગારમાં રાણીએ વિચાર્યું, “આપણી આ દશા દશામા વ્રતના અપમાનને કારણે થઈ છે.” આમ રાણીએ જેલમાં જ દશામા વ્રત કરવાનું શરૂ કર્યું.

દસ દિવસ સુધી વ્રત રાખ્યું અને દસમા દિવસે માટીની સાડી બનાવી મધુર સ્વરમાં દેવીની સ્તુતિ કરી. રાણીની ભક્તિથી દશામાતા પ્રસન્ન થયા અને નગરના રાજાના સ્વપ્નમાં પ્રગટ થઈને કહ્યું, “હે રાજન! જે રાજા-રાણીને તમે કેદ કર્યા છે, તેઓ નિર્દોષ છે. તેમને છોડી દો. તમારો દુલ્હા સવારે પાછો આવી જશે.”

સવારે રાજાએ જોયું કે તેનો પુત્ર પાછો આવી ગયો છે. તેણે તરત જ રાજા-રાણીને મુક્ત કર્યા, ક્ષમા માંગી, તેમને વસ્ત્રો આપ્યા અને સન્માનપૂર્વક વિદાય કર્યા.

પાછા ફરતી વખતે તેઓ પોતાની બહેનના ગામ પહોંચ્યા. રાજાએ તે ઘડો ખોદ્યો, તો તેમાં હવે સુંદર હાર અને સોનાની સાંકળ નીકળી.

રાજા તેને લઈને તળાવ પહોંચ્યો. ત્યાં દશામાતા પોતાના બંને પુત્રો સાથે ઊભેલા હતા. રાજા-રાણીએ પોતાના પુત્રો તેમને સોંપી દીધા.

રાજાએ પૂછ્યું, “આ પુત્રો તમને ક્યાંથી મળ્યા?”

દશામાતાએ પોતાના દિવ્ય રૂપમાં પ્રગટ થઈને કહ્યું, “હવે તમારો સમય સારો આવી ગયો છે. વ્રતની મહિમા સમજો અને તમારું રાજ્ય સંભાળો.”

રાજા-રાણીએ તેમના ચરણોમાં પડીને ક્ષમા માંગી અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.

રસ્તામાં રાજાની બહેને તેમને જોયા અને ગળે લગાવીને કહ્યું, “બહેન! હવે તો ઘણા દિવસ થઈ ગયા, હું તને જવા નહીં દઉં.”

રાણી બોલી, “જ્યારે હું સંકટમાં હતી, ત્યારે તેં અમને રોટલીનો ટુકડો પણ નહોતો આપ્યો. હવે અમે અહીં નહીં રહીએ.”

ત્યાંથી તેઓ આગળ વધ્યા અને ગામના પુજારી ત્યાં પહોંચ્યા. તેમના આવતા જ બગીચો ફરીથી લીલોછમ થઈ ગયો. ગામવાળાઓએ રાજા-રાણીનું સ્વાગત કર્યું અને ખુશી-ખુશી તેમને તેમના રાજ્ય લઈ ગયા.

રાજ્ય ફરીથી સમૃદ્ધ થઈ ગયું. રાજા-રાણીએ પાંચ વર્ષ સુધી દશામાનું વ્રત વિધિપૂર્વક કર્યું અને તેનું પારણ કર્યું.

જય દશામા માતા! જેવી કૃપા તમે રાજા-રાણી પર કરી, તેવી કૃપા સર્વ વ્રતધારીઓ પર કરો.