Apara Ekadashi | अपरा एकादशी – વ્રત કથા, વિધિ અને ફળ 2026

અપરા એકાદશી – પરિચય

અપરા એકાદશી, જેને અપરિજીતા એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે વૈશાખ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી છે. વર્ષ ૨૦૨૬ માં, તે ૧૨ મે, મંગળવારના રોજ ઉજવાશે. આ એકાદશીનું નામ 'અપરા' તેના અપાર પુણ્ય અને મહાનતા સૂચવે છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી મનુષ્યના તમામ પાપોનો નાશ થાય છે અને તેને પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.

બધી એકાદશીઓમાં, અપરા એકાદશીનું વિશેષ સ્થાન છે. તેને 'અપરિજીતા' એટલે કે જેને કોઈ હરાવી ન શકે, તેવું પણ કહેવામાં આવે છે. આ વ્રતનું પાલન કરવાથી વ્યક્તિને ક્યારેય પરાજયનો સામનો કરવો પડતો નથી અને તે જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં વિજયી બને છે. તેથી, તેને સર્વશ્રેષ્ઠ એકાદશીઓમાંની એક ગણવામાં આવે છે.

અપરા એકાદશી ની વ્રત કથા

પ્રાચીન કાળમાં, મહારાજ યુધિષ્ઠિરે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પૂછ્યું કે કઈ એકાદશીનું વ્રત કરવાથી મનુષ્યના બધા પાપોનો નાશ થાય છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ જણાવ્યું કે વૈશાખ વદ એકાદશીનું વ્રત 'અપરા એકાદશી' તરીકે ઓળખાય છે અને તેનું ખૂબ જ મહત્વ છે. આ એકાદશીની કથામાં, ભગવાન વિષ્ણુએ એકવાર એક બ્રાહ્મણ પુત્રને શાપ આપ્યો હતો, જેણે ગુરુ હત્યા જેવું મહાપાપ કર્યું હતું.

બ્રાહ્મણ પુત્ર, જેનું નામ વૃદ્ધશ્રવા હતું, તેણે પિતાની અંત્યેષ્ટિ ક્રિયામાં પીપળાના વૃક્ષને કાપી નાખ્યું હતું, જેના કારણે તેને પ્રેત યોનિ પ્રાપ્ત થઈ. ખૂબ દુઃખી અને ભટકતો રહ્યો. જ્યારે તે મહાઋષિ મેઘાતિથિના આશ્રમમાં પહોંચ્યો, ત્યારે ઋષિએ તેને અપરા એકાદશીનું વ્રત કરવાની સલાહ આપી. વૃદ્ધશ્રવાએ વિધિપૂર્વક આ વ્રત કર્યું અને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી તેને પ્રેત યોનિમાંથી મુક્તિ મળી.

આ વ્રતની અસરથી, વૃદ્ધશ્રવાને તેના પાપોમાંથી મુક્તિ મળી અને તે દિવ્ય લોકમાં ગયો. આ કથા દ્વારા ભગવાન વિષ્ણુએ જણાવ્યું કે જે કોઈ પણ ભક્તિભાવથી અપરા એકાદશીનું વ્રત કરે છે, તેના તમામ પાપોનો નાશ થાય છે અને તેને અનંત પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. આ વ્રતનું ફળ ૧૦૦ ગણું વધુ મળે છે.

વ્રત વિધિ

દશમીના દિવસથી જ વ્રતનો આરંભ થાય છે. આ દિવસે સાત્વિક ભોજન કરવું જોઈએ અને રાત્રે જમીન પર સૂવું જોઈએ. બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું અને ભગવાનનું સ્મરણ કરવું. આનાથી એકાદશીના વ્રત માટે શરીર અને મન શુદ્ધ થાય છે.

એકાદશીના દિવસે સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરવું અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવા. ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ કે ચિત્રની સ્થાપના કરીને તેમનું પંચોપચાર કે શોડશોપચાર પૂજન કરવું. ભગવાનને તુલસી દલ અર્પણ કરવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. "ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" જેવા મંત્રોનો જાપ કરવો.

દ્વાદશીના દિવસે સવારે પારણું કરવું. પારણાનો સમય શુભ મુહૂર્તમાં કરવો. પારણા પહેલા ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને બ્રાહ્મણને દક્ષિણા આપી પ્રસાદ વહેંચવો. પારણામાં માત્ર સાત્વિક આહાર લેવો.

વ્રત માં શું ખાવું અને ન ખાવું

અપરા એકાદશીના વ્રતમાં ફળો, દૂધ, દહીં, ઘી, પનીર, બદામ, કિસમિસ, ખજૂર, મખાણા, સાબુદાણા, કુટ્ટુનો લોટ, અને સિંઘોડાનો લોટ જેવી વસ્તુઓ ખાઈ શકાય છે. આ વસ્તુઓ વ્રત દરમિયાન શરીરને શક્તિ આપે છે અને મનને શાંત રાખવામાં મદદ કરે છે. આહારમાં મીઠાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

આ દિવસે ચોખા, દાળ, અનાજ, લસણ, ડુંગળી, માંસ, માછલી, ઈંડા અને કોઈપણ પ્રકારના તામસિક ભોજનનું સેવન સખત પ્રતિબંધિત છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, ચોખામાં રાત્રિનો વાસ હોય છે અને એકાદશીના દિવસે તેનું સેવન કરવાથી પાપ લાગે છે. લસણ અને ડુંગળીને તામસિક ગણવામાં આવે છે, જે મનને ભટકાવે છે.

અપરા એકાદશી વ્રત ના ફળ

• પાપ નાશ – આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યના જન્મ-જન્મના પાપો, જેમ કે બ્રહ્મહત્યા, ગૌહત્યા, વ્યભિચાર, અને ગુરુ હત્યા જેવા મહાપાપોનો નાશ થાય છે. પુરાણોમાં વર્ણવ્યા મુજબ, આ વ્રત કરવાથી વ્યક્તિ તમામ પ્રકારના પાપ કર્મથી મુક્ત થઈ જાય છે.
• મોક્ષ પ્રાપ્તિ – અપરા એકાદશીનું વ્રત ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાનો અને મોક્ષનો માર્ગ સુગમ કરવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે. આ વ્રત દ્વારા વ્યક્તિ સંસારના બંધનોમાંથી મુક્ત થઈને વૈકુંઠ ધામની પ્રાપ્તિ કરી શકે છે.
• વૈશ્વિક લાભ – આ વ્રતના પ્રભાવથી વ્યક્તિને જીવનમાં ક્યારેય ધનની કમી રહેતી નથી. તે જ્યાં પણ જાય છે, ત્યાં તેને સફળતા અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. પરિવારમાં સુખ-શાંતિ બની રહે છે.
• આરોગ્ય લાભ – ઉપવાસ કરવાથી શરીરની પાચનક્રિયા સુધરે છે અને શરીરમાંથી ઝેરી તત્વો બહાર નીકળી જાય છે. આનાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે અને શારીરિક તથા માનસિક સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

નિષ્કર્ષ

અપરા એકાદશીનું વ્રત ખરેખર આધ્યાત્મિક રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ વ્રત દ્વારા મનુષ્ય પોતાના કર્મોના ભારમાંથી મુક્ત થઈ શકે છે અને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત કરી શકે છે. જે ભક્તો શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવથી આ વ્રતનું પાલન કરે છે, ભગવાન વિષ્ણુ તેમને સર્વ પ્રકારના દુઃખોમાંથી મુક્તિ અપાવવાનું વચન આપે છે.

આ વ્રત માત્ર પાપોથી મુક્તિ અપાવતું નથી, પરંતુ જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ પણ લાવે છે. તેથી, દરેક ભક્તે અપરા એકાદશીનું વ્રત સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા સાથે કરવું જોઈએ. જય શ્રી હરિ! જય એકાદશી!