Shattila Ekadashi | षट्तिला एकादशी – વ્રત કથા, વિધિ અને ફળ 2026

ષट्तिલા એકાદશી – પરિચય

માઘ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશીને ષટ્તિલા એકાદશી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. વર્ષ 2026 માં, ષટ્તિલા એકાદશી 24 જાન્યુઆરી, શનિવારે આવશે. આ એકાદશીનું નામ 'ષટ્તિલા' એટલા માટે પડ્યું છે કારણ કે આ દિવસે તલના છ પ્રકારના દાન અને ઉપયોગનું વિશેષ મહત્વ છે: તલનું દાન, તલનું પાણી, તલનું ભોજન, તલનું સ્નાન, તલનું તર્પણ અને તલનું ઉપટન. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા તલ સાથે કરવામાં આવે છે.

બધી એકાદશીઓમાં ષટ્તિલા એકાદશીનું વિશેષ મહત્વ છે. તેને 'મહા એકાદશી' પણ કહેવામાં આવે છે. આ દિવસે કરવામાં આવેલું તપ, દાન અને વ્રત અત્યંત પુણ્યશાળી માનવામાં આવે છે અને તે વ્યક્તિને ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક બંને ક્ષેત્રોમાં લાભ આપે છે.

ષट्तिલા એકાદશી ની વ્રત કથા

એક સમયે, પૃથ્વી પર એક ગરીબ બ્રાહ્મણ રહેતો હતો. તે અત્યંત ધાર્મિક હતો પરંતુ અત્યંત ગરીબ હતો. તેણે ભગવાન વિષ્ણુની ખૂબ આરાધના કરી, પણ તેની ગરીબી દૂર થઈ નહીં. એક દિવસ, તેણે ભગવાન વિષ્ણુને પૂછ્યું કે Aગરીબીનું કારણ શું છે. ભગવાન વિષ્ણુએ તેને કહ્યું કે તેણે ક્યારેય કોઈ દાન કર્યું નથી, તેથી તેને પુણ્યનું ફળ મળતું નથી.

ભગવાન વિષ્ણુએ બ્રાહ્મણને કહ્યું કે માઘ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશીનું વ્રત કરવું. આ વ્રત કરવાથી અને છ પ્રકારના તલનો ઉપયોગ કરવાથી તેની બધી ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થશે. બ્રાહ્મણે ભગવાનના આદેશનું પાલન કર્યું અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ષટ્તિલા એકાદશીનું વ્રત કર્યું. તેણે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરી, તલનું દાન કર્યું, તલનું પાણી પીધું અને તલનું ભોજન કર્યું.

વ્રત પૂર્ણ થયા પછી, ભગવાન વિષ્ણુ પ્રસન્ન થયા અને બ્રાહ્મણને કહ્યું કે તેના વ્રતના પ્રભાવથી તેની બધી ગરીબી દૂર થઈ ગઈ છે. તેને ધન, સંપત્તિ અને સુખ પ્રાપ્ત થયું. આ કથા દર્શાવે છે કે ષટ્તિલા એકાદશીનું વ્રત કરવાથી અને તલનો ઉપયોગ કરવાથી વ્યક્તિના જીવનના દુઃખો દૂર થાય છે અને તેને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.

વ્રત વિધિ

દશમીની રાતથી જ વ્રતનો પ્રારંભ થાય છે. આ રાત્રે સાત્વિક ભોજન કરવું જોઈએ અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું જોઈએ. સૂતી વખતે પણ ભગવાનનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

એકાદશીના દિવસે સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરવું. ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ કે ચિત્રની સામે બેસીને શુદ્ધ ઘીનો દીવો પ્રગટાવવો. ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવી, તેમને તુલસી દલ અર્પણ કરવું અને "ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" મંત્રનો જાપ કરવો.

દ્વાદશીના દિવસે સવારે પારણ કરવું. પારણા પહેલાં ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને દાન કરવું. બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવું અને દક્ષિણા આપવી. ત્યારબાદ પોતે પારણા કરવા.

વ્રત માં શું ખાવું અને ન ખાવું

ષટ્તિલા એકાદશીના વ્રતમાં ફળો, દૂધ, દહીં, પનીર, મધ, બદામ, ખજૂર, કિસમિસ, અખરોટ, પિસ્તા, રાજગરો, કૂટુ, સાબુદાણા અને શિંગોડા જેવા સાત્વિક આહારનું સેવન કરવું જોઈએ. આ દિવસે તલના લાડુ, તલની ચીકી, તલનું તેલ વગેરેનું સેવન પણ શુભ માનવામાં આવે છે.

આ એકાદશીના વ્રતમાં ચોખા, દાળ, અનાજ, લસણ, ડુંગળી, માંસ, મધુર, અને કોઈપણ પ્રકારના વાસી ભોજનનું સેવન સંપૂર્ણપણે વર્જિત છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, ચોખા એ દેવી લક્ષ્મીનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે અને એકાદશીના દિવસે તેનું સેવન કરવાથી માતા લક્ષ્મી નારાજ થાય છે.

ષट्तिલા એકાદશી વ્રત ના ફળ

• પાપ કર્મનો નાશ – આ વ્રત કરવાથી વ્યક્તિના જન્મ-જન્મના પાપોનો નાશ થાય છે. હિન્દુ ધર્મ ગ્રંથો અનુસાર, આ વ્રત કરવાથી બ્રહ્મ હત્યા, સુવર્ણ ચોરી અને મદિરાપાન જેવા મહાન પાપોમાંથી પણ મુક્તિ મળે છે.
• મોક્ષ પ્રાપ્તિ – ષટ્તિલા એકાદશીનું વ્રત ભગવાન વિષ્ણુને અત્યંત પ્રિય છે. આ વ્રત કરનાર વ્યક્તિને વૈકુંઠ લોકની પ્રાપ્તિ થાય છે અને તેને જન્મ-મરણના ચક્રમાંથી મુક્તિ મળે છે.
• સંસારિક સુખ – આ વ્રત કરવાથી વ્યક્તિને ધન, સંપત્તિ, સુખ, સમૃદ્ધિ અને દીર્ઘાયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. તેના જીવનમાં ક્યારેય કોઈ વસ્તુની કમી રહેતી નથી.
• આરોગ્ય લાભ – વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ પણ ઉપવાસ કરવાથી શરીરને આરામ મળે છે અને પાચનતંત્ર સુધરે છે. શરીરના ઝેરી તત્વો બહાર નીકળી જાય છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

નિષ્કર્ષ

ષટ્તિલા એકાદશી એ આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ અને પાપોના પ્રાયશ્ચિત માટે એક ઉત્તમ દિવસ છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિ અને તલના દાનથી મનુષ્યને પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે. જે ભક્ત શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવથી આ વ્રત રાખે છે, ભગવાન વિષ્ણુ તેને સુખ, સમૃદ્ધિ અને અંતે મોક્ષ પ્રદાન કરે છે. આ વ્રત દ્વારા વ્યક્તિ પોતાના કર્મોના ફળમાંથી મુક્ત થઈને પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

આપ સૌને વિનંતી છે કે આ પવિત્ર એકાદશીનું વ્રત પૂર્ણ શ્રદ્ધા અને નિયમપૂર્વક કરો. ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી તમારા જીવનના સર્વ દુઃખો દૂર થશે અને તમને સુખ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે. જય શ્રી હરિ! જય એકાદશી!