Devutthana Ekadashi | देवउठनी एकादशी – વ્રત કથા, વિધિ અને ફળ 2026

દેવઉઠની એકાદશી – પરિચય

દેવઉઠની એકાદશી, જેને પ્રબોધિની એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની અગિયારસ (એકાદશી) ના રોજ ઉજવવામાં આવે છે. વર્ષ 2026 માં, આ પવિત્ર એકાદશી 28 નવેમ્બર, શનિવારે આવશે. આ દિવસ ભગવાન વિષ્ણુના ચાર મહિનાની નિદ્રામાંથી જાગૃત થવાનો દિવસ હોવાથી તેનું નામ દેવઉઠની પડ્યું છે. આ એકાદશી હિન્દુ ધર્મમાં સર્વોપરી મહત્વ ધરાવે છે.

બધી એકાદશીઓમાંથી, દેવઉઠની એકાદશીનું વિશેષ સ્થાન છે કારણ કે તે ભગવાન વિષ્ણુના જાગરણનું પ્રતીક છે. આ દિવસે કરવામાં આવતું વ્રત અને પૂજા પુણ્યશાળી માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે આ દિવસે વ્રત કરવાથી ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે અને સર્વ પાપોનો નાશ થાય છે.

દેવઉઠની એકાદશી ની વ્રત કથા

એક સમયે, એક રાજા હતો જે ખૂબ જ ધાર્મિક અને પ્રજાપાલક હતો. તેની રાણી પણ ધર્મપરાયણ હતી. એકવાર રાજાને એક ભયંકર બીમારી થઈ ગઈ, જેના કારણે તે શારીરિક અને માનસિક રીતે પીડાઈ રહ્યો હતો. રાજા અને રાણી બંને ઘણા દુઃખી હતા કારણ કે તેઓ ભગવાનની સેવા કરી શકતા ન હતા.

એક દિવસ, રાજાએ ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ કર્યું અને તેમની કૃપાની યાચના કરી. તેણે ભગવાનને પ્રાર્થના કરી કે તેમને રોગમુક્તિ મળે અને તેઓ ફરીથી ધર્મનું કાર્ય કરી શકે. ભગવાન વિષ્ણુ રાજાની ભક્તિથી પ્રસન્ન થયા અને તેમને દેવઉઠની એકાદશીનું વ્રત કરવાનું કહ્યું.

ભગવાન વિષ્ણુએ રાજાને વ્રતની વિધિ સમજાવી અને કહ્યું કે આ વ્રત કરવાથી તેના સર્વ રોગો દૂર થઈ જશે અને તેને પુષ્કળ સુખ મળશે. રાજાએ ભગવાનની આજ્ઞાનું પાલન કર્યું અને દેવઉઠની એકાદશીનું વ્રત કર્યું. વ્રતના પ્રભાવથી રાજા સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ થઈ ગયો અને તેની પ્રજા પણ સુખી થઈ.

વ્રત વિધિ

દેવઉઠની એકાદશીનું વ્રત કરતા પહેલા, દશમીની રાત્રિથી જ સ્વચ્છતા અને સાત્વિક ભોજનનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. ભારે અને તામસિક ભોજન ટાળવું જોઈએ અને જમીન પર સૂવું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

એકાદશીના દિવસે સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાન કરવું જોઈએ. ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ કે ચિત્રની સામે દીવો પ્રગટાવી, વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામનો પાઠ કરવો જોઈએ. તુલસી દલ અર્પણ કરવું અને "ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ.

દ્વાદશીના દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા પછી ભગવાનની પૂજા કરીને અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવીને પારણું કરવું જોઈએ. આ દિવસે સવારે 8 વાગ્યા પહેલાં પારણું કરવું શુભ માનવામાં આવે છે.

વ્રત માં શું ખાવું અને ન ખાવું

દેવઉઠની એકાદશીના વ્રતમાં ફળો, દૂધ, દહીં, પનીર, મગ, શાબુદાણા, કૂટુનો લોટ, અને સૂકા મેવા જેવા સાત્વિક આહારનું સેવન કરવું જોઈએ. આહારમાં મીઠાનો ઉપયોગ ઓછો કરવો અને શક્ય હોય તો સિંધાલૂણનો ઉપયોગ કરવો.

આ વ્રતમાં ચોખા, દાળ, અનાજ, લસણ, ડુંગળી, અને માંસાહારનું સેવન સંપૂર્ણપણે વર્જિત છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, ચોખા પર ભગવાન શિવનો અધિકાર છે, તેથી એકાદશીના દિવસે ચોખા ખાવાથી ભગવાન વિષ્ણુ નારાજ થાય છે. લસણ અને ડુંગળી તામસિક હોવાથી તે પણ ટાળવા જોઈએ.

દેવઉઠની એકાદશી વ્રત ના ફળ

• પાપ મુક્તિ – આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યના જન્મ-જન્માંતરના પાપોનો નાશ થાય છે. પુરાણો અનુસાર, આ વ્રત કરવાથી અશ્વમેઘ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
• મોક્ષ – દેવઉઠની એકાદશીનું વ્રત કરવાથી વ્યક્તિને મોક્ષનો માર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે. ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી વૈકુંઠ ધામની પ્રાપ્તિ થાય છે.
• લૌકિક લાભ – આ વ્રત ધારકને ધન, સંપત્તિ, સુખ, સમૃદ્ધિ અને દીર્ઘાયુષ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.
• આરોગ્ય લાભ – ઉપવાસ કરવાથી શરીરના ઝેરી તત્વો બહાર નીકળી જાય છે અને પાચનતંત્ર સુધરે છે. આનાથી શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્ર